Thuế carbon EU chốt giá 75,36 euro/tấn: thép, xi măng Việt vào cuộc chơi "tiền thật" của CBAM
- 17 giờ trước
- 4 phút đọc
Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU đã hết thời "chỉ báo cáo". Ngày 7/4/2026, Ủy ban châu Âu chốt mức giá chứng chỉ CBAM đầu tiên: 75,36 euro cho mỗi tấn CO2. Với thép, nhôm, xi măng, phân bón Việt Nam, đây không còn là cảnh báo trên giấy — mà là một khoản chi phí có thật đang định hình lại sức cạnh tranh xuất khẩu sang châu Âu.
Châu Âu "bấm nút": phát thải có giá, và giá đó là 75,36 euro
CBAM bước vào giai đoạn vận hành chính thức từ ngày 1/1/2026, buộc nhà nhập khẩu EU phải mua chứng chỉ tương ứng với lượng carbon "nhúng" trong sáu nhóm hàng phát thải cao: thép, nhôm, xi măng, phân bón, điện và hydro. Theo Dân trí dẫn thông cáo của Ủy ban châu Âu, ngày 7/4 cơ quan này công bố mức giá đầu tiên cho quý I/2026 là 75,36 euro/tấn CO2 — neo theo giá đấu giá trung bình của hệ thống mua bán phát thải EU (EU ETS), hiện quanh mức 80 euro.
Điểm đáng chú ý là cách EU "lên giá". Trong năm 2026, giá chứng chỉ được công bố theo từng quý, với các mốc tiếp theo đã ấn định: ngày 6/7, ngày 5/10 và đầu tháng 1/2027. Sang năm 2027, EU sẽ chuyển sang cập nhật giá hằng tuần để bám sát thị trường carbon nội khối. Doanh nghiệp chưa phải trả tiền ngay: việc mua chứng chỉ bắt đầu từ 1/2/2027 cho hàng đã nhập trong 2026, hạn nộp báo cáo và chứng chỉ lần đầu là 30/9/2027. Nhưng như TS Scott McDonald của RMIT Việt Nam nhận định, "mỗi kilowatt-giờ tiêu thụ trong sản xuất vật liệu có thể sẽ sớm mang một mức giá tính bằng chứng chỉ carbon của châu Âu".
"Mê cung tuân thủ" và con số 4% khiến doanh nghiệp Việt giật mình
Vì sao Việt Nam cần quan tâm? Bởi đây đúng là những mặt hàng chúng ta xuất khẩu mạnh, trong khi điện sản xuất còn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch, khiến cường độ phát thải cao hơn trung bình EU. Ngành thép chịu sức ép nặng nhất do kim ngạch lớn; xi măng và phân bón còn bị tính cả phát thải gián tiếp từ điện dùng trong sản xuất. Một nghiên cứu định lượng công bố trên tạp chí Emerald ước tính CBAM có thể làm kim ngạch thép xuất khẩu sang EU giảm khoảng 4%.
Đáng lo hơn cả là mức độ sẵn sàng. Theo khảo sát năm 2023 mà RMIT dẫn lại, hơn 60% doanh nghiệp đã nghe nói về CBAM, nhưng 36% không tin nó ảnh hưởng đến mình và chỉ vỏn vẹn 4% đã có kế hoạch chuẩn bị. Hệ quả rất cụ thể: nếu không cung cấp được dữ liệu phát thải đã kiểm chứng độc lập, doanh nghiệp sẽ bị áp giá trị mặc định — tính theo cường độ phát thải trung bình của 10 nước xuất khẩu "bẩn" nhất — và phải trả nhiều hơn hẳn so với thực tế của mình.
Góc nhìn & Hành động: lời giải nằm ngay trong nước
Nhưng CBAM không chỉ là rào cản. Quy định của EU cho phép khấu trừ phần giá carbon mà doanh nghiệp đã trả tại nước xuất khẩu ra khỏi hóa đơn chứng chỉ CBAM. Nói cách khác, nếu Việt Nam định giá carbon ngay tại nhà — thông qua sàn giao dịch carbon trong nước vừa có khung pháp lý theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP — thì một phần khoản tiền lẽ ra chảy sang Brussels sẽ ở lại Việt Nam để tái đầu tư giảm phát thải. Đây chính là logic biến "thuế của người khác" thành nguồn lực của mình.
Mảnh ghép thứ hai là vốn và dữ liệu. Từ tháng 6/2026, doanh nghiệp Việt có thể tự đánh giá theo bộ tiêu chí ESG để tiếp cận vốn xanh — thêm một cánh cửa tài chính cho việc nâng cấp công nghệ. Những thương vụ như HSBC cấp tín dụng thương mại liên kết bền vững cho chuỗi Bách Hóa Xanh đầu tháng 6 cho thấy dòng vốn ấy đã chảy vào thực địa.
Vậy doanh nghiệp nên bắt đầu từ đâu? TS McDonald gợi ý năm bước: thiết lập hệ thống đo phát thải cả trực tiếp lẫn gián tiếp; thuê đơn vị kiểm định độc lập để có số liệu thật; tận dụng Thông tư 38/2023/TT-BCT về kiểm kê khí nhà kính; kết nối Hiệp hội Thép Việt Nam để được tập huấn; và tìm tài chính xanh cùng công nghệ tiết kiệm năng lượng. Hạn 30/9/2027 nghe còn xa, nhưng dữ liệu phát thải phải tích lũy từ chính năm sản xuất 2026 — tức là từ hôm nay. Bạn nghĩ ngành nào của Việt Nam sẽ thích ứng nhanh nhất?
Bình luận