Thị trường carbon 2026: thế giới phân tầng giá, Việt Nam mở sàn giao dịch trong nước

Bước sang năm 2026, giá tín chỉ carbon trên thế giới không còn là một con số chung mà tách hẳn thành hai tầng theo chất lượng — tín chỉ “sạch” về liêm chính có thể đắt hơn loại rẻ tiền tới 300%. Cùng lúc, Việt Nam vừa ban hành Nghị định 29/2026/NĐ-CP, lần đầu tiên trao cho thị trường carbon trong nước một khung pháp lý đầy đủ. Hai chuyển động này gặp nhau ở một thông điệp: với rừng và biển giàu tiềm năng, Việt Nam chỉ thật sự hưởng lợi nếu làm “chất lượng cao” ngay từ ngày đầu.

Thị trường carbon thế giới 2026: cuộc “tháo chạy về chất lượng”

Năm 2026 chứng kiến một sự trưởng thành nhanh chóng của thị trường tín chỉ carbon tự nguyện. Theo phân tích của Regreener, giá tín chỉ đang phân hóa mạnh theo chất lượng: tín chỉ chất lượng cao hiện giao dịch cao hơn loại chất lượng thấp tới khoảng 300%. Cụ thể, tín chỉ dựa vào tự nhiên như trồng rừng, tái sinh rừng dao động khoảng 7–24 euro mỗi tấn, dự án cao cấp lên tới 60 euro; trong khi tín chỉ công nghệ loại bỏ carbon như thu giữ khí trực tiếp có thể vượt 500 euro mỗi tấn. Ở thị trường bắt buộc, giấy phép phát thải của Liên minh châu Âu đã lên 82,85 euro (khoảng 89 USD) mỗi tấn vào tháng 12/2025, tăng 21,52% chỉ trong một năm.

Đằng sau những con số là một thay đổi tư duy. Khi các bộ tiêu chuẩn liêm chính mới như Core Carbon Principles của ICVCM được áp dụng, người mua không còn săn tín chỉ rẻ mà ưu tiên tín chỉ minh bạch, có tính bổ sung và lâu bền để tránh rủi ro “tẩy xanh”. Riêng nửa đầu năm 2025 đã có 95 triệu tín chỉ được sử dụng để bù trừ. Quy mô thị trường tự nguyện được dự báo tăng từ khoảng 2,5 tỷ euro năm 2025 lên 3 tỷ euro năm 2026 và 15 tỷ euro vào năm 2035. Một yếu tố mới định hình cuộc chơi là Điều 6 Thỏa thuận Paris: tín chỉ được quốc gia chủ nhà ủy quyền (ITMO), kèm điều chỉnh tương ứng để tránh tính trùng, bán giá cao hơn hẳn vì dùng được cho tuân thủ quốc tế — tín chỉ song phương của Thụy Sĩ giao dịch quanh 36 USD, so với chỉ 5–8 USD của tín chỉ tự nguyện thông thường.

Chuyển động xanh tại Việt Nam: Nghị định 29/2026 và sàn giao dịch carbon

Đúng vào thời điểm thế giới siết chuẩn, Việt Nam đặt nền móng cho thị trường của riêng mình. Ngày 19/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch carbon trong nước, gồm 6 chương và 35 điều, theo VnEconomy. Đây là khung pháp lý đầy đủ đầu tiên cho việc tổ chức, vận hành thị trường carbon Việt Nam, với hai sản phẩm giao dịch là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon.

Bộ máy vận hành được giao cho hạ tầng chứng khoán quốc gia: Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội tổ chức và vận hành hệ thống giao dịch, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam thực hiện lưu ký và thanh toán, còn Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam giám sát. Mọi hạn ngạch và tín chỉ phải được đăng ký tập trung, cấp mã trong nước duy nhất trên Hệ thống đăng ký quốc gia của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước khi lên sàn. Đáng chú ý, trong suốt giai đoạn thí điểm đến hết ngày 31/12/2028, sàn không thu tiền dịch vụ; phải đến ngày 01/01/2029 mới bắt đầu thu phí và hướng tới vận hành chính thức, kết nối thị trường quốc tế. Với các doanh nghiệp sắp chịu hạn ngạch như thép, xi măng hay nhiệt điện, đây là một “cửa sổ” vài năm để tập làm quen với luật chơi mới mà chưa tốn phí.

Góc nhìn & Hành động

Hai mẩu tin tưởng như tách rời lại kể chung một câu chuyện. Thế giới đang chứng minh rằng tín chỉ carbon rẻ tiền không còn là món hời, mà là một khoản nợ rủi ro; còn Việt Nam thì vừa mở đúng cánh cửa để bước vào sân chơi đó. Insight sắc nhất nằm ở phép so sánh đơn giản: cùng một cánh rừng, một bên có thể bán tín chỉ với giá vài đô, bên kia bán được gấp nhiều lần — khác biệt duy nhất là sự minh bạch và chất lượng đo đếm.

Vậy Việt Nam nên chọn con đường “nhiều và rẻ” hay “ít mà chất”? Câu trả lời gần như đã rõ. Với doanh nghiệp, hành động nhỏ có thể làm ngay là bắt đầu kiểm kê phát thải của chính mình từ hôm nay, làm quen với khái niệm hạn ngạch và tín chỉ, để khi sàn vận hành thật thì không bị động. Bởi khi phát thải đã có giá, hiểu sớm một bước cũng chính là tiết kiệm sớm một khoản.