Thiên tai 112 tỷ USD, 60% không bảo hiểm — Việt Nam chốt sàn 2% ngân sách xanh

Thiên tai lấy đi gần 112 tỷ USD của thế giới chỉ trong sáu tháng đầu năm 2026, nhưng chỉ 44 tỷ USD được bảo hiểm chi trả — khoảng trống 60%. Cùng lúc, Việt Nam vừa lượng hóa cam kết môi trường bằng một con số chưa từng có: chi tối thiểu 2% tổng ngân sách nhà nước mỗi năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường. Đây là tuần mà chi phí của biến đổi khí hậu và chi phí của phòng ngừa được đặt cạnh nhau rõ ràng nhất.

Thiệt hại thiên tai 112 tỷ USD và cảnh báo Super El Niño nửa cuối 2026

Ngày 30/7/2026, tập đoàn tái bảo hiểm Munich Re công bố số liệu thiên tai toàn cầu nửa đầu năm qua hệ thống NatCatSERVICE: tổng thiệt hại gần 112 tỷ USD, trong đó chỉ 44 tỷ USD được bảo hiểm chi trả. So với trung bình 10 năm đã điều chỉnh lạm phát là 113 tỷ USD tổng và 50 tỷ USD bảo hiểm, nửa đầu 2026 có vẻ là một quãng nghỉ. Nhưng nhìn kỹ hơn, bức tranh không nhẹ nhàng như con số tổng gợi ý.

Khoảng trống bảo hiểm 60% mới là điều đáng nói. Ở châu Á – Thái Bình Dương, thiệt hại khoảng 8,7 tỷ USD nhưng chỉ hơn 1 tỷ USD có bảo hiểm — tỷ lệ được bù đắp thấp hơn hẳn mức trung bình toàn cầu. Trận động đất kép ở Venezuela ngày 24/6 gây thiệt hại khoảng 30 tỷ USD nhưng phần được bảo hiểm chưa tới 1 tỷ USD. Điểm nhấn khí hậu năm nay không nằm ở tài sản bị phá hủy, mà ở các đợt nắng nóng phá kỷ lục: Möckern ở Đông Đức chạm 41,8°C, vượt kỷ lục quốc gia năm 2019 tới 0,6°C, và Viện Robert Koch ước tính hơn 5.000 ca tử vong do nắng nóng tại Đức chỉ trong ba tháng từ tháng 4 đến tháng 6.

Nắng nóng đánh vào kinh tế theo một cách ít ai để ý. Munich Re dẫn nghiên cứu của OECD trên 23 nền kinh tế phát triển: mỗi 10 ngày có nhiệt độ trên 35°C làm năng suất lao động cả năm giảm trung bình 0,3% — tương đương tác động của việc giá năng lượng tăng 5%. Với một quốc gia mà dệt may, da giày, điện tử vẫn là trụ cột xuất khẩu và sử dụng hàng triệu lao động như Việt Nam, đây là chi phí ẩn không xuất hiện trong bất kỳ báo cáo thiệt hại nào.

Quan trọng hơn với chúng ta là phần cảnh báo. Munich Re cho biết thế giới đang tiến vào một đợt "Super El Niño" có thể đẩy nhiệt độ lập kỷ lục vào cuối năm, và tác động sẽ được cảm nhận rõ trong nửa cuối 2026. Với Tây Bắc Thái Bình Dương — vùng biển của Việt Nam — bão nhiệt đới sẽ hình thành xa hơn về phía đông, có thêm thời gian trên vùng biển ấm, nên mạnh hơn và tồn tại lâu hơn. Việt Nam đang bước vào cao điểm mùa mưa bão với cảnh báo này trên bàn.

Kết luận 75-KL/TW: khi cam kết môi trường có con số sàn

Ngày 29/7, tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã trình bày nội dung trọng tâm của Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Điểm mới nhất: lần đầu tiên có một mức sàn ngân sách — chi tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường.

Đi kèm là bộ chỉ tiêu định lượng cho giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn 2045. Kinh tế xanh chiếm khoảng 10% GDP. Năng lượng tái tạo đạt tối thiểu 26,1% tổng cung năng lượng sơ cấp. Giảm phát thải khí nhà kính ít nhất 9% vào năm 2030. Tối thiểu 80% số ngày trong năm tại các đô thị đặc biệt có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình. Tỷ lệ xử lý chất thải rắn sinh hoạt đạt 95% tại đô thị và 85% ở nông thôn. Toàn bộ nguồn nước thải và khí thải lớn phải được quan trắc tự động, và tất cả cụm công nghiệp phải có hệ thống xử lý nước thải đạt quy chuẩn. Trung ương xác định 9 nhóm nhiệm vụ, giải pháp; Chính phủ đang xây dựng chương trình hành động để thể chế hóa.

Ngay trước đó, ngày 28/7/2026, Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh được ký ban hành, trong đó nhấn mạnh phát triển mạnh năng lượng tái tạo tại vùng ven biển. Theo TS. Dư Văn Toán (Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển – Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tiềm năng kỹ thuật điện gió ngoài khơi của Việt Nam đã được nâng từ khoảng 600 GW theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới lên khoảng 1.068 GW theo nghiên cứu cập nhật của Cục Khí tượng Thủy văn phối hợp UNDP. "Việt Nam đang sở hữu một trong những nguồn tài nguyên gió ngoài khơi lớn nhất thế giới", ông nhận định, nhưng cũng thẳng thắn: "Tuy nhiên, các dự án hiện nay vẫn là điện gió trên bờ và ven bờ. Điện gió ngoài khơi — lĩnh vực được đánh giá có tiềm năng lớn nhất — vẫn gần như chưa được khai thác."

Con số thực tế cho thấy khoảng cách: hơn 6.000 MW điện gió đã nối lưới đều là trên bờ và ven bờ. Nút thắt nằm ở chỗ chưa có quy trình giao khu vực biển, chưa có tiêu chuẩn kiểm định thiết bị đo, trong khi nhà đầu tư phải chi khoảng 2 triệu USD mỗi năm để vận hành một trạm đo gió ngoài biển mà không được bảo đảm quyền ưu tiên khu vực đã khảo sát. Phát triển 1 GW điện gió ngoài khơi cần khoảng 3–4 tỷ USD, nên nếu cơ chế giá dài hạn chưa rõ, ngân hàng quốc tế sẽ khó ra quyết định. Nếu tháo gỡ được trong 2026–2027, những turbine ngoài khơi đầu tiên có thể xuất hiện giai đoạn 2028–2029.

Góc nhìn: chi phí phòng ngừa luôn rẻ hơn chi phí khắc phục

Đặt hai câu chuyện cạnh nhau sẽ thấy một điều: thế giới đang đo biến đổi khí hậu bằng hóa đơn, còn Việt Nam vừa quyết định đo nỗ lực của mình bằng ngân sách. Ông Thomas Blunck, Thành viên Ban Điều hành Munich Re, nói một câu rất đáng suy nghĩ: cách tốt nhất để xã hội giảm thiệt hại là ngừng xây dựng ở những vùng rủi ro cao và tiếp tục đầu tư cho phòng ngừa. Sàn 2% ngân sách chính là tiền phòng ngừa — khoản chi hiếm khi lên tin, vì kết quả của nó là những thiệt hại đã không xảy ra.

Insight thứ hai đến từ khoảng trống 60%. Ở châu Á – Thái Bình Dương, cứ khoảng 8,7 đồng thiệt hại thì chỉ hơn 1 đồng được bảo hiểm. Điều đó có nghĩa phần lớn rủi ro thiên tai vẫn nằm trên vai hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ. Khi bão mạnh hơn và kéo dài hơn vì El Niño, câu hỏi không còn là "có mua bảo hiểm không" mà là "nếu mất, ai gánh".

Còn với doanh nghiệp, có một tin nữa đáng theo dõi: ngày 29/7, ISO và GHG Protocol thông báo sẽ hợp nhất các bộ chuẩn kế toán carbon doanh nghiệp — gộp Scope 1, Scope 2, Scope 3 và AMI với ISO 14064-1 — thành một chuẩn toàn cầu duy nhất, với tham vấn công khai dự kiến quý 2/2027. Ông Tim Mohin, CEO GHG Protocol, cho biết chuẩn hợp nhất sẽ đơn giản hóa việc báo cáo, giảm trùng lặp và tạo tính nhất quán hơn giữa các thị trường. Với nhà cung ứng Việt Nam đang phải trả lời câu hỏi Scope 3 từ khách hàng EU, Mỹ, Nhật, đây là tin tốt về mặt chi phí tuân thủ.

Bạn nghĩ điều gì đáng lo hơn: một cơn bão mạnh hơn, hay việc phần lớn thiệt hại của nó không có ai bù? Và nếu chỉ chọn một hành động nhỏ trước mùa mưa bão năm nay, bạn sẽ chọn gì — rà lại mái nhà, kiểm tra hệ thống thoát nước quanh nhà, hay tìm hiểu xem tài sản của mình có nằm trong diện được bảo hiểm thiên tai không? Ba việc đó đều làm được trong một buổi chiều.

Nguồn tham khảo

Munich Re, "Natural disaster figures first half 2026", 30/07/2026 — https://www.munichre.com/en/company/media-relations/media-information-and-corporate-news/media-information/2026/natural-disaster-figures-first-half-2026.html

VnEconomy, "Đảm bảo chi tối thiểu 2% ngân sách nhà nước cho sự nghiệp bảo vệ môi trường hằng năm", 30/07/2026 — https://vneconomy.vn/dam-bao-chi-toi-thieu-2-ngan-sach-nha-nuoc-cho-su-nghiep-bao-ve-moi-truong-hang-nam.htm

VietnamPlus (TTXVN), "Điện gió ngoài khơi mở động lực mới đưa Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh", 30/07/2026 — https://www.vietnamplus.vn/dien-gio-ngoai-khoi-mo-dong-luc-moi-dua-viet-nam-tro-thanh-quoc-gia-bien-manh-post1127081.vnp

ESG Today, "ISO, GHG Protocol to Launch a Single Unified Carbon Accounting Standard", 29/07/2026 — https://www.esgtoday.com/iso-ghg-protocol-to-launch-a-single-unified-carbon-accounting-standard/

Ảnh: GPT Image 2.0 (Magnific) — logo The Seed of Green Future