Sàn carbon Việt Nam chính thức vận hành: 950 tỷ USD vốn xanh toàn cầu đang tìm đến đâu?

Ngày 29/6/2026, Việt Nam chính thức có sàn giao dịch carbon đầu tiên, với hơn 1.200 tấn CO2e được mua bán ngay phiên mở cửa. Cùng lúc, thế giới đang chuẩn bị đổ gần 950 tỷ USD vào trái phiếu xanh trong năm nay, và nhu cầu điện toàn cầu được dự báo tăng vọt vì làn sóng AI. Ba câu chuyện tưởng như rời rạc này thực ra đang khớp vào nhau — và mở ra một cánh cửa mới cho doanh nghiệp Việt.

Thế giới: Vốn xanh 950 tỷ USD đang tìm nơi "hạ cánh", điện toàn cầu bước vào kỷ nguyên mới

Sau một năm 2025 chững lại vì bất ổn địa chính trị và làn sóng hoài nghi ESG tại Mỹ, thị trường trái phiếu bền vững toàn cầu đang lấy lại nhịp. Theo dự báo của DZ Bank, tổng giá trị phát hành mới trong năm 2026 sẽ đạt khoảng 950 tỷ USD, trong đó châu Âu chiếm khoảng 42% thị phần. Đáng chú ý, khu vực châu Á - Thái Bình Dương ghi nhận trái phiếu xanh tăng tới 31% so với năm trước, phần lớn nhờ lượng phát hành của Trung Quốc gần như tăng gấp đôi. Song song đó, Liên minh châu Âu vừa công bố Quỹ Sáng kiến Trái phiếu Xanh Toàn cầu (GGBI) trị giá tới 3 tỷ euro, do Amundi quản lý, với mục tiêu rõ ràng: ưu tiên rót vốn vào các thị trường mới nổi, trong đó ít nhất 20% dành cho các nước kém phát triển nhất. Bà Valérie Baudson, CEO Amundi, nhấn mạnh rằng "mở khóa dòng vốn là yếu tố then chốt để các thị trường mới nổi tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi năng lượng".

Bức tranh này càng cấp thiết hơn khi đặt cạnh một dự báo khác từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA): nhu cầu điện toàn cầu sẽ tăng bình quân 3,6% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2030, cao hơn 50% so với thập kỷ trước, và lần đầu tiên sau ba thập kỷ, tốc độ tăng nhu cầu điện đã vượt tốc độ tăng trưởng kinh tế. Tại Mỹ, khoảng một nửa mức tăng này đến từ các trung tâm dữ liệu phục vụ AI. Nói ngắn gọn: thế giới cần nhiều điện sạch hơn, cần nhiều vốn hơn để xây dựng nó, và dòng vốn đó đang chủ động tìm đến những thị trường mới nổi có cơ chế minh bạch để rót vào.

Việt Nam: Chuyển động xanh — sàn carbon chính thức "bấm nút"

Đúng vào thời điểm dòng vốn xanh toàn cầu đang tìm nơi để giải ngân, Việt Nam có một bước tiến quan trọng. Ngày 29/6/2026, Bộ Tài chính cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức khai trương Sàn giao dịch carbon trong nước — lần đầu tiên tại Việt Nam, quyền phát thải khí nhà kính được công nhận là một loại hàng hóa có giá trị kinh tế thực sự. Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) đảm nhận vận hành hệ thống giao dịch, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) phụ trách đăng ký - lưu ký - bù trừ, còn BIDV giữ vai trò ngân hàng chỉ định thanh toán.

Ngay trong phiên giao dịch đầu tiên, sản phẩm hạn ngạch phát thải mã VN2025 — với tổng quy mô hơn 511 triệu tấn CO2e cho giai đoạn tuân thủ 2025-2026 — đã ghi nhận hơn 1.200 tấn CO2e được mua bán, tổng giá trị 161,7 triệu đồng, mức giá dao động 130.000-136.000 đồng mỗi tấn. Hiện có 92 doanh nghiệp thuộc các ngành trọng điểm được phép giao dịch, trong đó có những cái tên quen thuộc như Hòa Phát, Formosa, EVN, Điện lực Dầu khí và VICEM. Ba nhóm ngành chiếm hơn 70% lượng phát thải công nghiệp — nhiệt điện, xi măng, sắt thép — sẽ đóng vai trò trục chính của sàn: nhiệt điện chủ yếu là bên mua để bù đắp hạn ngạch thiếu hụt, xi măng có tiềm năng trở thành bên bán nhờ dư địa đổi mới công nghệ, còn sắt thép sẽ linh hoạt tùy tình huống. Để khuyến khích doanh nghiệp tham gia sớm, Chính phủ miễn toàn bộ phí giao dịch trong giai đoạn thí điểm đến hết năm 2028.

Góc nhìn & Hành động

Với mình, điều thú vị nhất không nằm ở con số 1.200 tấn CO2e — vốn còn khá khiêm tốn so với quy mô 511 triệu tấn của toàn thị trường — mà nằm ở việc Việt Nam giờ đã có một "ngôn ngữ chung" để nói chuyện với dòng vốn xanh toàn cầu: một cơ chế định giá phát thải minh bạch, vận hành như thị trường chứng khoán. Đây cũng là công cụ giúp sản phẩm "Made in Vietnam" ứng phó tốt hơn với các rào cản như CBAM khi xuất khẩu sang châu Âu. Nếu doanh nghiệp bạn thuộc nhóm ngành phát thải lớn, đây là lúc nên chủ động tìm hiểu cách tham gia sàn carbon; còn nếu bạn là nhà đầu tư quan tâm ESG, đây là một thị trường rất mới, đáng theo dõi sát trong vài năm tới. Bạn nghĩ sàn carbon Việt Nam sẽ mất bao lâu để "trưởng thành" như các thị trường carbon lớn trên thế giới?