EU luật hóa kinh tế tuần hoàn, Việt Nam soạn bộ tiêu chí dự án xanh: ai sẽ chạm tới lãi suất 2%?

Tóm tắt nhanh

Châu Âu chuẩn bị công bố Đạo luật Kinh tế Tuần hoàn 2026, đặt mục tiêu nhân đôi tỉ lệ sử dụng vật liệu tái chế vào năm 2030. Cùng lúc, Việt Nam đang thẩm định bộ tiêu chí "dự án xanh – dự án tuần hoàn – khung ESG" để làm cơ sở hỗ trợ lãi suất 2%/năm. Nhưng một báo cáo mới cho thấy khoảng 98% nền kinh tế Việt vẫn "màu nâu" — khoảng cách giữa luật chơi và thực thi vẫn còn rất rộng.

Châu Âu chuyển luật chơi: từ "sản xuất sạch" sang "vật liệu sống được mấy đời"

Sau cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), Liên minh châu Âu chuẩn bị đặt thêm một lớp luật mới lên bàn doanh nghiệp toàn cầu. Theo Packaging Gateway, Ủy ban châu Âu đang chuẩn bị công bố Đạo luật Kinh tế Tuần hoàn (Circular Economy Act) trong năm 2026, với mục tiêu trung tâm là nhân đôi tỉ lệ sử dụng vật liệu tuần hoàn của khối vào năm 2030 và tạo ra một "thị trường chung cho vật liệu thứ cấp".

Điều đáng chú ý là Ủy ban thừa nhận thẳng thắn rằng hệ thống hiện tại không tạo ra đủ vật liệu tái chế chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu công nghiệp. Đạo luật mới vì thế sẽ siết yêu cầu về khả năng tái chế, hàm lượng vật liệu tái chế và truy xuất nguồn gốc vật liệu — đặc biệt trong các chuỗi giá trị nhựa, pin, xe cộ và dệt may. Song song, một Chỉ thị Sửa chữa (Repair Directive) sẽ có hiệu lực từ ngày 31/7/2026, buộc nhà sản xuất phải sửa chữa sản phẩm "trong thời gian và mức giá hợp lý", thay vì mặc nhiên để người dùng vứt bỏ và mua mới.

Với doanh nghiệp Việt xuất khẩu bao bì, nhựa, hàng dệt may hay đồ điện tử vào EU, đây là tín hiệu cần đọc sớm. Sau giá carbon, đến lượt vòng đời vật liệu trở thành rào cản kỹ thuật. Thông điệp của châu Âu rất rõ: phải "vượt ra khỏi mô hình khai thác – sản xuất – vứt bỏ".

Việt Nam vẽ bộ tiêu chí xanh của riêng mình — và gắn với lãi suất thật

Ở trong nước, một chuyển động chính sách quan trọng đang diễn ra. Theo Báo Dân trí, Bộ Tư pháp đang thẩm định dự thảo Quyết định của Thủ tướng hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Mục đích cuối cùng là làm cơ sở để doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh được hưởng chính sách hỗ trợ lãi suất 2%/năm.

Theo dự thảo, dự án xanh gồm 45 loại hình thuộc 7 lĩnh vực, từ năng lượng, giao thông, xây dựng, tài nguyên nước cho đến nông – lâm – ngư nghiệp, công nghiệp chế biến chế tạo và dịch vụ môi trường. Dự án tuần hoàn được chia thành 4 nhóm: thiết kế – sản xuất tuần hoàn, sử dụng tuần hoàn, phục hồi tài nguyên, và cộng sinh công nghiệp – liên kết tuần hoàn. Khung ESG có hai nhóm tiêu chí: 36 tiêu chí tuân thủ pháp luật mang tính bắt buộc, cùng 35 tiêu chí tự nguyện tham chiếu các chuẩn quốc tế như GRI, IFRS S1/S2, ESRS của châu Âu, ASEAN Taxonomy và bộ chỉ số của IFC, OECD.

Điểm tinh tế nhất nằm ở cách phân theo quy mô. Cá nhân và hộ kinh doanh chỉ cần đạt tối thiểu 3/35 tiêu chí tự nguyện; doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ cần 6; doanh nghiệp vừa cần 12; còn lại là 18. Việc đánh giá được thực hiện qua tổ chức độc lập theo tiêu chuẩn ISO/IEC 17029, và doanh nghiệp phải báo cáo ESG hằng năm trước ngày 31/3. Cách thiết kế này mở cánh cửa xanh cho cả những người buôn bán nhỏ, chứ không chỉ dành riêng cho tập đoàn lớn.

Góc nhìn & Hành động: có luật chơi rồi, ai sẽ đi được?

Có luật chơi của EU và có bộ tiêu chí của Việt Nam là một chuyện; doanh nghiệp đo được, chứng minh được và tìm được vốn lại là chuyện khác. Báo cáo Vietnam ESG Practitioner Dialogue 2026 do Ipsos Việt Nam phối hợp Dear Our Community công bố ngày 9/6 — tổng hợp tiếng nói của 50 lãnh đạo ESG — chỉ ra 5 điểm nghẽn lớn nhất: hạn chế năng lực quản trị, khó đo lường tác động, khó chứng minh hiệu quả đầu tư, nghịch lý tiếp cận vốn xanh, và thiếu hạ tầng, công nghệ cùng nhân lực chuyên môn.

Con số khiến nhiều người phải dừng lại: khoảng 98% nền kinh tế Việt Nam vẫn được xếp vào nhóm "nâu", và chỉ khoảng một phần ba nhân sự khảo sát làm ở vị trí chuyên trách ESG — phần lớn vẫn kiêm nhiệm. Dù vậy, kinh tế tuần hoàn và quản lý rác thải nhựa đã nằm trong 8 ưu tiên hàng đầu định hình chiến lược ESG của doanh nghiệp Việt.

Vậy người đọc có thể làm gì ngay hôm nay? Nếu bạn điều hành một doanh nghiệp nhỏ, hãy thử rà ba việc đơn giản: sản phẩm của mình có thể tái chế hay sửa chữa được không, dữ liệu phát thải và vật liệu đã được ghi chép chưa, và mình đang ở gần nhóm tiêu chí nào trong dự thảo. Chuyển đổi xanh không bắt đầu từ một báo cáo hoàn hảo, mà từ việc dám đo lường thật. Màu nâu hôm nay không phải bản án — nó là điểm xuất phát.

Nguồn: Packaging Gateway (EU Circular Economy Act 2026); Báo Dân trí 11/06/2026; VTC News / Báo cáo Vietnam ESG Practitioner Dialogue 2026 (Ipsos & DOC). Ảnh: GPT Image 2.0 (Magnific) — logo The Seed of Green Future.