Điện mặt trời lập kỷ lục toàn cầu, Việt Nam tăng tốc năng lượng tái tạo

Tóm tắt nhanh

Năm 2025, lần đầu tiên trong lịch sử, điện mặt trời trở thành công nghệ có công suất lắp đặt lớn nhất hành tinh — theo báo cáo mới của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Ở trong nước, chỉ trong tuần đầu tháng 7, Việt Nam liên tiếp có hai bước đi đáng chú ý: Tập đoàn Trung Nam được chấp thuận làm nhà máy điện mặt trời nổi gần 5.000 tỷ đồng trên hồ thủy điện Đồng Nai 2, và Nghị định 272/2026 về điện gió ngoài khơi chính thức có hiệu lực. Khi thế giới đã chứng minh điện sạch là hướng đi rẻ và nhanh nhất, câu hỏi với Việt Nam không còn là “có nên làm không”, mà là “làm nhanh và khôn ngoan tới đâu”.

Thế giới: điện mặt trời soán ngôi, trở thành nguồn điện có công suất lớn nhất

Theo Global Energy Review 2026 của IEA, năm 2025 thế giới lắp đặt thêm khoảng 800 GW công suất năng lượng tái tạo, tăng 16% so với năm trước và đánh dấu năm thứ 23 liên tiếp lập kỷ lục mở rộng. Trong đó, điện mặt trời chiếm hơn ba phần tư lượng công suất mới, còn điện gió đóng góp khoảng 20%.

Ấn tượng nhất là cột mốc của điện mặt trời: công suất lắp mới tăng khoảng 12%, lần đầu vượt 600 GW chỉ trong một năm, đưa tổng công suất tích lũy lên khoảng 2.800 GW. Với con số này, điện mặt trời đã vượt qua mọi nguồn điện khác để trở thành công nghệ có công suất lắp đặt lớn nhất thế giới. Có tới 30 quốc gia lắp trên 1 GW điện mặt trời trong một năm, gần gấp đôi so với năm 2020. Điện gió cũng không kém cạnh khi tăng gần 40%, lập kỷ lục khoảng 160 GW.

Động lực lớn nhất vẫn là Trung Quốc, với gần 500 GW lắp mới trong năm 2025 — chiếm hơn 60% tăng trưởng toàn cầu, gồm khoảng 370 GW điện mặt trời và 117 GW điện gió. Liên minh châu Âu thêm khoảng 85 GW (mức kỷ lục), Ấn Độ tăng gần 60% nhờ gần 50 GW điện mặt trời. Bức tranh ấy khẳng định một điều: điện sạch không còn là lựa chọn đắt đỏ mang tính đạo đức, mà đã là nguồn điện cạnh tranh nhất về chi phí và tốc độ triển khai.

Chuyển động xanh tại Việt Nam: tận dụng lợi thế sẵn có để đi nhanh

Việt Nam đang bắt đúng dòng chảy đó, và điều đáng mừng là bằng những dự án cụ thể chứ không chỉ khẩu hiệu. Ngày 03/7/2026, UBND tỉnh Lâm Đồng đã chấp thuận chủ trương đầu tư dự án Nhà máy điện mặt trời nổi trên hồ thủy điện Đồng Nai 2, giao cho CTCP Thủy điện Trung Nam (Trungnam Power) thuộc Tập đoàn Trung Nam thực hiện. Dự án có tổng mức đầu tư gần 5.000 tỷ đồng, sử dụng khoảng 354,8 ha mặt nước, công suất thiết kế 240 MW (300 MWp) và ước tính tạo ra khoảng 460 triệu kWh mỗi năm, dự kiến vận hành thương mại từ quý 4/2027.

Điểm thông minh của dự án nằm ở mô hình kết hợp thủy điện và điện mặt trời nổi: các tấm pin được lắp trên mặt hồ nên không làm tăng nhu cầu sử dụng đất, đồng thời tận dụng luôn hệ thống truyền tải, trạm biến áp và điểm đấu nối sẵn có của Đồng Nai 2 — vốn đã vận hành từ năm 2015 — giúp giảm đáng kể chi phí phát triển hạ tầng. Ông Nguyễn Tâm Tiến, CEO Trungnam Group, cho biết dự án “nằm trong lộ trình gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo của doanh nghiệp, đóng góp vào mục tiêu cung ứng điện cho tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2026–2030”.

Song song với dòng vốn tư nhân là bước tiến về thể chế. Từ ngày 04/7/2026, Nghị định 272/2026/NĐ-CP hướng dẫn Nghị quyết 253/2025/QH15 về phát triển năng lượng quốc gia chính thức có hiệu lực, quy định chi tiết điều kiện khảo sát và đầu tư điện gió ngoài khơi. Theo đó, đơn vị khảo sát phải có vốn chủ sở hữu tối thiểu 1 tỷ đồng cho mỗi MW, còn nhà đầu tư dự án phải có vốn chủ sở hữu không thấp hơn 20% tổng vốn. Đây là nút thắt lớn nhất bấy lâu của điện gió ngoài khơi — khi luật chưa rõ, không nhà đầu tư nào dám rót hàng tỷ USD. Cùng nhịp, đầu tháng 7 Cà Mau đã khởi công nhà máy điện gió hơn 6.300 tỷ đồng, dự kiến bổ sung khoảng 253 GWh điện sạch mỗi năm.

Góc nhìn & Hành động

Đặt ba tin cạnh nhau, một mạch chuyện rõ ràng hiện ra: thế giới đã chứng minh điện mặt trời và điện gió là con đường chủ đạo, còn Việt Nam đang chọn cách đi tận dụng lợi thế sẵn có — mặt hồ thủy điện, hạ tầng cũ, tiềm năng gió biển — thay vì làm lại từ đầu. Đó là tư duy phát triển xanh trưởng thành: làm nhiều hơn với ít tài nguyên hơn, và để chính sách rõ ràng dẫn đường cho dòng vốn.

Với doanh nghiệp và người dân, có vài việc có thể bắt đầu ngay: cân nhắc điện mặt trời mái nhà để vừa giảm hóa đơn vừa có hồ sơ năng lượng sạch; theo dõi cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) để tiếp cận điện tái tạo; và với nhà đầu tư, tận dụng khung pháp lý mới cho gió ngoài khơi khi cửa vừa mở. Còn bạn, bạn nghĩ đâu là rào cản lớn nhất khiến năng lượng tái tạo Việt Nam chưa bứt tốc nhanh hơn — vốn, lưới điện, hay cơ chế giá? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn ở phần bình luận nhé.

📺 Xem thêm: Video phân tích hôm nay trên kênh YouTube Tin Xanh 24H.