Việt Nam Bước Vào Thị Trường Carbon Quốc Tế: 25.000 DN Sắp Có Tấm Vé Xanh?
- 27 thg 5
- 6 phút đọc
Trong vòng đúng một tuần, Việt Nam vừa ký hai văn bản mang tính bước ngoặt cho lộ trình Net Zero 2050: Quyết định 926 hỗ trợ 25.000 doanh nghiệp kinh doanh bền vững, và Nghị định 112 mở khoá thị trường tín chỉ carbon quốc tế. Trong khi đó, BloombergNEF gọi tên Việt Nam là một trong những nền kinh tế "hưởng lợi nhiều nhất" nếu chuyển dịch năng lượng đúng nhịp. Cơ hội đã đến — nhưng ai đủ sức nắm lấy?
Hai văn bản, một bước ngoặt
Ngày 25/5/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký Quyết định 926/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026–2030. Mục tiêu: hỗ trợ khoảng 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã chuyển sang mô hình bền vững, đồng thời xây dựng tối thiểu 20 mô hình điển hình để nhân rộng (Báo Chính phủ, 25/5/2026).
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở danh mục 3 mô hình ưu tiên: kinh tế tuần hoàn, kinh doanh bao trùm, và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Lần đầu tiên trong một văn bản chính sách quốc gia, ESG được đặt ngang hàng với các mô hình kinh tế truyền thống, không còn là "lựa chọn nâng cao" của vài tập đoàn lớn.
Chỉ ít ngày trước đó, Nghị định 112/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ 19/5/2026, thiết lập khung pháp lý cho hoạt động trao đổi tín chỉ carbon quốc tế theo Thỏa thuận Paris (Vietnam Briefing, 4/2026). Cụ thể, các dự án điện gió ngoài khơi, công nghệ thu giữ carbon (CCS) và sản xuất hydro xanh được phép bán tới 90% tín chỉ ra nước ngoài. Đây là khuôn khổ pháp lý đầu tiên cho phép doanh nghiệp Việt giao dịch tín chỉ xuyên biên giới một cách hợp pháp.
Ghép hai văn bản này lại với nhau, ta thấy một bức tranh khá rõ: Chính phủ Việt Nam đang đặt nền móng pháp lý + chương trình hỗ trợ song song, để doanh nghiệp có cả "luật chơi" lẫn "bệ đỡ" khi bước vào sân chơi kinh tế xanh quốc tế.
Tại sao thời điểm này quan trọng?
Cùng tuần ấy, BloombergNEF công bố Báo cáo New Energy Outlook 2026 tại London và New York. Báo cáo dự báo điện mặt trời sẽ trở thành nguồn phát điện đơn lẻ lớn nhất thế giới vào năm 2032, và pin lưu trữ tăng 17 lần — từ 223 GW (2025) lên 3,8 TW (2035) (BloombergNEF, 19/5/2026).
Đáng chú ý, BNEF gọi tên Việt Nam là một trong những nền kinh tế châu Á có gánh nặng nhập khẩu năng lượng cao nhất, ngang Nhật Bản, Indonesia và Ấn Độ. Các nước này chi từ 3–6% GDP cho nhập khẩu năng lượng năm 2025, so với EU (2,3% GDP) và Trung Quốc (2,7% GDP). Tức là Việt Nam đang chịu áp lực gấp đôi đến gấp ba lần các nền kinh tế lớn.
So sánh chi tiêu nhập khẩu năng lượng:
• Việt Nam: 3–6% GDP (2025) | EU: 2,3% GDP | Trung Quốc: 2,7% GDP
• Tổng đầu tư chuyển dịch năng lượng toàn cầu 2025: 2,3 nghìn tỷ USD (kỷ lục)
Nguồn: BloombergNEF New Energy Outlook 2026.
Ông David Hostert, Chief Economist tại BloombergNEF, nhận định: "Chúng ta đang sống trong một thời điểm khủng hoảng nữa, nhưng không giống các thập kỷ trước, hôm nay các quốc gia đã có những lựa chọn thực sự. Đã có các công nghệ khả thi triển khai ở quy mô lớn và nhanh, với chi phí tổng thể thấp hơn so với nhiên liệu hóa thạch."
Nói cách khác: Việt Nam càng chậm chuyển dịch, càng "trả đắt" cho năng lượng nhập khẩu — và càng mất cơ hội trên thị trường tín chỉ carbon quốc tế đang lên giá.
Cơ hội — và những câu hỏi cần đặt ra
Cơ hội 1: Tài chính khí hậu quốc tế mở cửa
Khi Nghị định 112 có hiệu lực, doanh nghiệp Việt có thể tiếp cận trực tiếp dòng vốn xanh từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore — vốn đang săn tín chỉ chất lượng cao để bù trừ phát thải. Cùng với Nghị định 180/2026 về dịch vụ hấp thụ carbon rừng, Việt Nam có thể trở thành nguồn cung tín chỉ đáng kể từ rừng và năng lượng tái tạo.
Cơ hội 2: 25.000 "tấm vé" để DN nhỏ và vừa nhập cuộc
Quyết định 926 đặc biệt nhắm tới hộ kinh doanh và hợp tác xã — tức không chỉ tập đoàn lớn. Với 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs) đến 2030 và cam kết Net Zero 2050 là khung tham chiếu, DN nhỏ có thể tiếp cận tín dụng xanh, nâng năng lực để xuất khẩu sang các thị trường yêu cầu báo cáo phát thải (EU, Mỹ, Nhật).
Rủi ro: bán 90% tín chỉ ra ngoài có ổn không?
Đây là điểm cần đặt câu hỏi phản biện. Nếu Việt Nam bán đi 90% tín chỉ carbon mà các dự án trong nước tạo ra, liệu chúng ta còn đủ tín chỉ để bù trừ phát thải cho cam kết Net Zero 2050 của chính mình? Đặc biệt khi nhu cầu điện toàn cầu được BNEF dự báo tăng 29% vào 2035 và 69% vào 2050, áp lực phát thải trong nước sẽ tăng theo.
Mặt khác, mọi giao dịch quốc tế đều cần Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt, kèm "điều chỉnh tương ứng" để tránh tính trùng phát thải. Khâu thủ tục này nếu chậm sẽ thành "nút thắt cổ chai".
Ẩn số: Năng lực hấp thụ thực sự của 25.000 DN
25.000 là con số ấn tượng — nhưng phân bổ thực tế đến đâu? Bao nhiêu DN sẽ tiếp cận được? Cơ chế lọc, ưu tiên ngành nào, đo lường kết quả ra sao — đó là những điều cần theo dõi trong vài quý tới.
Việt Nam ở đâu trên bản đồ chuyển dịch?
Theo BNEF, để cả thế giới đạt Net Zero cần khoảng 235 nghìn tỷ USD đến 2050. Riêng tỷ trọng than trong cơ cấu điện Trung Quốc dự báo giảm từ ~54% (2025) → 19% (2035) → 7% (2050).
Việt Nam thì sao? Quy hoạch điện VIII đã đặt mục tiêu năng lượng tái tạo, nhưng tiến độ triển khai (đặc biệt điện gió ngoài khơi, lưu trữ) vẫn là dấu hỏi. Tin tích cực: Hòa Phát đang đầu tư DRI plant Dung Quất giảm CBAM, Vinamilk đã đạt 89% năng lượng xanh trong sản xuất, Duy Tân Recycling vận hành nhà máy tái chế nhựa quy mô lớn. Nhưng đây là số ít — phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn chưa có kiểm kê phát thải Scope 1, 2, 3.
Đó chính là khoảng trống mà Quyết định 926 muốn lấp đầy.
Nhìn về phía trước: 3 điều đáng theo dõi
1. Sàn giao dịch carbon nội địa (HNX) — vận hành thử đến 31/12/2028, chính thức 1/1/2029. Doanh nghiệp nào sẽ là người mua đầu tiên?
2. Thông tư hướng dẫn Quyết định 926 — chi tiết cơ chế chọn 25.000 DN, ngành ưu tiên, kinh phí. Dự kiến công bố trong Q3/2026.
3. Báo cáo phát thải bắt buộc — Việt Nam đang xây dựng quy định doanh nghiệp lớn báo cáo kiểm kê khí nhà kính. Khi áp dụng, sẽ định hình lại thị trường tín chỉ.
Khuyến nghị cho doanh nghiệp: bắt đầu kiểm kê phát thải ngay từ bây giờ, không đợi luật ép. Vinamilk làm ISO 50001 từ 2013 — trước cam kết COP26 cả thập kỷ — và đó chính là lý do họ đang ở thế chủ động hôm nay.
Kết bài
Hai văn bản trong một tuần. Một báo cáo toàn cầu gọi tên Việt Nam. 25.000 cánh cửa đang được mở.
Câu hỏi không còn là "Có nên xanh không?" — mà là "Ai sẽ đứng ngoài cuộc chơi này?"
Bạn nghĩ ngành nào của Việt Nam sẽ hưởng lợi nhiều nhất từ Quyết định 926 và Nghị định 112? Hãy chia sẻ ở phần bình luận nhé.
📚 Nguồn Tham Khảo
1. Báo Chính phủ — "Phấn đấu hỗ trợ 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh, hợp tác xã kinh doanh bền vững", 25/5/2026. baochinhphu.vn
2. HANE — "Phê duyệt Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026–2030", 26/5/2026. hane.vn
3. Vietnam Briefing — "Decree 29/2026: Vietnam Operationalizes Its First Carbon Trading Market", 4/2026.
4. LuatVietnam — "Decree No. 112/2026/NĐ-CP on International Transfer of GHG Emission Mitigation Outcomes and Carbon Credits", 1/4/2026.
5. Duane Morris Vietnam — "Vietnam Unlocks Its Carbon Market: Decree 112/2026 Brings Global Climate Finance Within Reach", 16/4/2026.
6. BloombergNEF — "New Energy Outlook 2026", 19/5/2026. about.bnef.com
7. The Seed of Green Future — Bản tin Tin Xanh 24H ngày 27/5/2026 (tổng hợp từ các nguồn trên).
Bài viết được tổng hợp từ các nguồn công khai và báo cáo chuyên ngành. The Seed of Green Future không chịu trách nhiệm về sự thay đổi thông tin sau thời điểm đăng.
Cùng gieo hôm nay – Gặt hái ngày mai 🌱
The Seed of Green Future | Hạt giống tương lai xanh
Bình luận