800 triệu USD đổ về hạ tầng xanh Đông Nam Á: Việt Nam đã sẵn dự án để đón vốn?

Trong tuần qua, một loạt chuyển động về tài chính xanh cho thấy bức tranh quen thuộc "Việt Nam thiếu vốn cho năng lượng tái tạo" đang cần được nhìn lại. Dòng vốn quốc tế đang tìm về Đông Nam Á, các dự án trong nước tăng tốc, và ngân hàng nội cũng đang xanh hóa danh mục. Ba mảnh ghép này, lần đầu tiên, đang động đậy gần như cùng lúc.

Tài chính xanh khu vực: 800 triệu USD và mô hình "blended finance"

Ngày 20/5/2026, Pentagreen Capital – nền tảng tài trợ hạ tầng bền vững do ngân hàng HSBC và quỹ đầu tư Temasek (Singapore) thành lập năm 2022 – công bố vòng đóng vốn thứ hai của chương trình Green Investments Partnership (GIP), nâng tổng vốn cam kết lên 800 triệu USD. Con số này tăng mạnh so với 510 triệu USD ở vòng đóng đầu tiên hồi tháng 9/2025.

Điểm đáng chú ý là quỹ tập trung trực tiếp vào hạ tầng xanh ở Đông Nam Á và Nam Á, với các lĩnh vực gồm năng lượng tái tạo và lưu trữ, hạ tầng xe điện, giao thông bền vững, nước và xử lý chất thải. GIP nằm trong sáng kiến FAST-P do Cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) khởi xướng từ năm 2023, sử dụng cơ chế "blended finance" – trộn vốn công, vốn tư và vốn từ thiện theo từng tầng rủi ro để kéo dòng tiền tư nhân vào những dự án vốn bị xem là rủi ro cao.

Ông Marat Zapparov, Tổng giám đốc Pentagreen Capital, cho biết vòng đóng vốn thứ hai "phản ánh động lực mạnh mẽ mà chương trình đạt được kể từ khi ra mắt". Còn ông Kelvin Wong, Giám đốc Bền vững của ngân hàng DBS – một nhà đầu tư mới gia nhập – thừa nhận rằng các dự án chuyển đổi xanh "lâu nay khó hút vốn thương mại ở quy mô lớn vì những rủi ro được cho là gắn liền với chúng". Đây chính là rào cản mà mô hình tài chính pha trộn sinh ra để tháo gỡ.

Với Việt Nam, đây là tín hiệu quan trọng. Vùng đích của dòng vốn này bao gồm chính Việt Nam, và bài toán mà nó giải đúng là điểm nghẽn lâu nay của các dự án điện gió, điện mặt trời trong nước: nhà đầu tư quốc tế ngại rủi ro hợp đồng mua bán điện và cơ chế giá. Tiền xanh khu vực không thiếu; điều quyết định là dự án có đủ "bankable" để hấp thụ dòng vốn đó hay không.

Chuyển động trong nước: Gia Lai tăng tốc, Vietcombank xanh hóa danh mục

Ở phía cung dự án, Gia Lai là một ví dụ đáng theo dõi. Theo Thời báo Tài chính Việt Nam (13/5/2026), chỉ trong quý I/2026, tỉnh đã chấp thuận chủ trương đầu tư 13 dự án năng lượng tái tạo gồm 4 điện mặt trời và 9 điện gió, tổng vốn gần 80.000 tỷ đồng, công suất hơn 1.197 MW. Riêng năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu đưa 9 dự án vào vận hành với tổng công suất 452 MW.

Đáng chú ý, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn yêu cầu các nhà đầu tư rút ngắn một phần tư thời gian triển khai so với tiến độ đã duyệt. Ông nhấn mạnh: "Tuyệt đối không được lợi dụng việc điều chỉnh ranh giới, điều chỉnh công suất để kéo dài thời gian thực hiện dự án". Quan trọng hơn, tỉnh gắn trách nhiệm giải phóng mặt bằng vào việc đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của lãnh đạo xã, phường. Đây là cách trực diện để gỡ nút thắt lớn nhất của các dự án năng lượng tái tạo tại Việt Nam – không phải công nghệ, mà là mặt bằng và thủ tục hành chính.

Mảnh ghép thứ ba là vốn nội địa. Tại hội thảo về tăng trưởng bền vững do báo Dân trí tổ chức chiều 27/5/2026, đại diện Vietcombank cho biết giai đoạn 2020–2025, dư nợ tín dụng xanh của ngân hàng tăng trung bình hơn 4 lần. Riêng năm 2025, mảng giao thông bền vững tăng 206,4%, nông nghiệp xanh tăng 49,2% và quản lý nước bền vững tăng 48,3% so với năm 2024. Trước đó, năm 2024 ngân hàng đã phát hành thành công 2.000 tỷ đồng trái phiếu xanh trong nước.

Bà Vũ Thị Mùi, Phó trưởng phòng Chính sách sản phẩm bán buôn của Vietcombank, khẳng định ngân hàng "cam kết ưu tiên nguồn vốn với những ưu đãi tối ưu" cho hành trình chuyển đổi xanh của doanh nghiệp, đặc biệt là các dự án điện gió, điện mặt trời theo Quy hoạch điện VIII, đồng thời huy động vốn ưu đãi quốc tế từ JBIC (Nhật Bản) và World Bank.

Góc nhìn và hành động: khớp nối ba mắt xích

Ghép ba chuyển động lại, có thể thấy dòng vốn xanh ở Việt Nam đang dần khép kín vòng tròn: vốn quốc tế đổ về khu vực, dự án trong nước tăng tốc, và ngân hàng nội bắt nhịp. Vấn đề cốt lõi của Việt Nam không còn là thiếu tiềm năng nắng – gió, hay thiếu nguồn vốn, mà là khớp nối ba mắt xích này cho thật trơn tru.

Với doanh nghiệp, thông điệp thực tế là: chuẩn hóa dự án theo tiêu chuẩn quốc tế – từ hợp đồng mua bán điện, hồ sơ môi trường đến minh bạch dòng vốn – chính là tấm "vé" để tiếp cận cả vốn quốc tế lẫn tín dụng xanh trong nước. Với địa phương, cách làm của Gia Lai gợi ý rằng quyết tâm hành chính có thể rút ngắn đáng kể khoảng cách từ "tiềm năng" đến "vận hành". Khi cả ba mắt xích cùng động đậy, cơ hội cho kinh tế xanh Việt Nam đang rõ ràng hơn bao giờ hết.

Nguồn: ESG Today (20/05/2026); Thời báo Tài chính Việt Nam (13/05/2026); Báo Dân trí (27/05/2026).