Tin Xanh 24H (1/6): Gió và mặt trời vượt điện khí toàn cầu, doanh nghiệp Việt sắp tự đánh giá ESG để vay vốn xanh

Một cột mốc lịch sử của ngành năng lượng thế giới vừa được xác lập, đúng vào thời điểm Việt Nam chuẩn bị mở rộng cánh cửa tài chính xanh cho doanh nghiệp. Bản tin sáng nay điểm lại ba chuyển động đáng chú ý: điện gió và mặt trời lần đầu vượt điện khí trên toàn cầu, cơ chế tự đánh giá ESG sắp được ban hành trong nước, và 13 doanh nghiệp carbon thấp của Việt Nam vừa được chọn vào một chương trình tài chính khí hậu trị giá 352 triệu USD.

Lần đầu tiên gió và mặt trời vượt điện khí trên toàn cầu

Theo phân tích công bố ngày 20/5 của tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember, trong tháng 4/2026, điện gió và điện mặt trời lần đầu tiên trong lịch sử tạo ra nhiều điện hơn điện khí trên phạm vi toàn cầu. Tổng sản lượng của hai nguồn này đạt 531 terawatt giờ, chiếm 22% sản lượng điện thế giới, vượt qua mức 477 terawatt giờ (tương đương 20%) của điện khí.

Điều khiến cột mốc này đáng chú ý nằm ở tốc độ. Năm năm trước, vào tháng 4/2021, sản lượng điện khí gần như y hệt hiện nay, nhưng gió và mặt trời cộng lại chỉ đạt 245 terawatt giờ, chưa bằng một nửa con số hôm nay. Đà tăng trải rộng ở hầu hết các thị trường lớn, với mức tăng so cùng kỳ của gió và mặt trời lên tới 35% ở Anh, 17% ở Úc, 14% ở Trung Quốc và 13% ở Liên minh châu Âu. Ember lưu ý rằng tháng 4 thường thuận lợi nhất cho loại cột mốc này tại Bắc bán cầu, nên một tháng vượt mốc chưa đồng nghĩa cả năm, song xu hướng dài hạn đã rất rõ ràng.

Doanh nghiệp Việt sắp được tự đánh giá ESG để tiếp cận vốn xanh

Trong nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến dự thảo quy định về xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG), dự kiến trình Thủ tướng ban hành Quyết định ngay trong tháng 6/2026. Điểm mới quan trọng nhất là kết quả tự đánh giá ESG của doanh nghiệp sẽ trở thành một trong những cơ sở để xác định dự án có đủ điều kiện được hỗ trợ lãi suất hay không.

Theo dự thảo, doanh nghiệp có thể chủ động xây dựng hệ thống quản trị, báo cáo và đối chiếu với bộ tiêu chí để xác định mức độ đáp ứng tiêu chuẩn ESG, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào quy trình thẩm định từ bên ngoài. Cơ chế này còn mở rộng cho cả hộ và cá nhân kinh doanh, với các lĩnh vực ưu tiên gồm năng lượng tái tạo, xe điện và hạ tầng sạc, cùng nông nghiệp bền vững theo chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Quy mô dòng vốn không nhỏ: tín dụng xanh đã tăng 9,5% năm 2024 và 14,6% năm 2025, với mức giải ngân gần 780.000 tỉ đồng trong năm 2025.

Vốn quốc tế tìm đến doanh nghiệp xanh Việt Nam

Cũng trong tuần qua, ngày 25/5, Chương trình Thúc đẩy tài chính khí hậu (CFA) Việt Nam 2026 do Chính phủ Anh tài trợ đã công bố 13 doanh nghiệp carbon thấp được lựa chọn từ 81 hồ sơ đăng ký, với tổng quy mô dự án khoảng 352 triệu USD. Các doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực, từ năng lượng sạch, giao thông điện, kinh tế tuần hoàn đến nông nghiệp phát thải thấp và vật liệu xây dựng xanh, và sẽ tham gia sự kiện kết nối đầu tư vào tháng 10/2026.

Điểm đáng khích lệ là phần lớn trong danh sách là doanh nghiệp vừa, nhỏ và startup, như Alternō với pin cát lưu trữ nhiệt hay Bamboo King Vina với giải pháp tre thay nhựa. Điều này cho thấy đổi mới xanh ở Việt Nam đang trở thành một sân chơi mở, nơi một ý tưởng tốt có thể thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư quốc tế mà không cần quy mô tập đoàn. Với người làm kinh doanh, thông điệp khá rõ: tài chính xanh không còn là khái niệm xa vời, mà đang trở thành một lựa chọn thực tế và ngày càng dễ tiếp cận.

Nguồn: Ember (ember-energy.org); Tạp chí Kinh tế Sài Gòn (thesaigontimes.vn); VnExpress; Báo Đấu Thầu (baodauthau.vn); Thời báo Tài chính Việt Nam.