Năng lượng sạch tăng gấp đôi, AI “khát điện”: cơ hội nào cho doanh nghiệp xanh Việt Nam?

Tóm tắt nhanh

Thế giới đang lắp đặt năng lượng tái tạo nhanh chưa từng có: công suất sẽ tăng hơn gấp đôi đến năm 2030, với điện mặt trời dẫn đầu. Nhưng cùng lúc, trí tuệ nhân tạo nổi lên như một “hộ tiêu thụ điện” khổng lồ mới. Ở giữa hai dòng chảy đó, Việt Nam vừa có thêm một bệ phóng: Chương trình hỗ trợ 25.000 doanh nghiệp kinh doanh bền vững giai đoạn 2026–2030.

Thế giới tăng tốc điện sạch — và một “quốc gia” ngốn điện mang tên AI

Theo báo cáo Renewables 2025 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), công suất điện tái tạo toàn cầu sẽ tăng thêm khoảng 4.600 GW từ nay đến năm 2030 — gần bằng tổng công suất phát điện của Trung Quốc, Liên minh châu Âu và Nhật Bản cộng lại. Riêng điện mặt trời chiếm tới 80% mức tăng này, nhờ chi phí thấp và thời gian cấp phép nhanh. Giám đốc Điều hành IEA, ông Fatih Birol, nhấn mạnh rằng mặt trời sẽ “bùng nổ” ở nhiều nền kinh tế, trong đó có một số quốc gia Đông Nam Á. Nói cách khác, khu vực của chúng ta đang được gọi tên.

Nhưng bức tranh không chỉ có màu hồng. Cũng chính IEA, trong báo cáo Energy and AI, cảnh báo một sức ép mới: các trung tâm dữ liệu tiêu thụ khoảng 415 TWh điện năm 2024 và có thể tăng gấp đôi lên khoảng 945 TWh vào năm 2030. Động lực lớn nhất là trí tuệ nhân tạo, khi điện cho các máy chủ tăng tốc tăng tới 30% mỗi năm. Đáng chú ý, IEA dự báo nhu cầu điện của trung tâm dữ liệu tại Đông Nam Á sẽ tăng hơn gấp đôi vào năm 2030. Hai báo cáo, hai chủ đề khác nhau, nhưng cùng chỉ về một nơi: Đông Nam Á vừa là vùng bùng nổ điện mặt trời, vừa là vùng bùng nổ nhu cầu điện cho công nghệ số.

Chuyển động xanh tại Việt Nam: 25.000 doanh nghiệp và Quyết định 926

Giữa bối cảnh đó, Việt Nam có một tin đáng chú ý. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định 926/QĐ-TTg về Chương trình hỗ trợ kinh doanh bền vững giai đoạn 2026–2030. Chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ 25.000 doanh nghiệp, hộ kinh doanh và hợp tác xã, đồng thời xây dựng 20 mô hình kinh doanh tiêu biểu bền vững, gắn với cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

So với giai đoạn trước — chương trình theo Quyết định 167 (2022–2025) mới hỗ trợ được khoảng 10.700 doanh nghiệp — mục tiêu lần này tăng hơn gấp đôi. Quan trọng hơn, đối tượng được mở rộng lần đầu tới cả hộ kinh doanh và hợp tác xã, nhóm chiếm phần lớn nền kinh tế Việt Nam. Chương trình tập trung vào ba mô hình: kinh tế tuần hoàn, kinh doanh bao trùm, và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Doanh nghiệp đủ điều kiện sẽ được hỗ trợ tư vấn chiến lược, đào tạo nhân sự, chuyển đổi số, chuyển giao công nghệ và xúc tiến thương mại. Đi kèm với đó, theo Nghị quyết 198/2025/QH15, các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng ESG còn được hỗ trợ lãi suất 2% mỗi năm khi vay vốn. Như luật sư Trương Tử Long (GREEN IN) lưu ý, doanh nghiệp cần tích hợp yếu tố bền vững vào chính tầm nhìn, sứ mệnh và giá trị cốt lõi của mình, chứ không chỉ xem đó là một thủ tục.

Góc nhìn & Hành động

Điều đọng lại với tôi không phải con số 25.000, mà là việc chính sách đã gọi tên cả những người nhỏ nhất. Một quán ăn, một xưởng may, một hợp tác xã ở quê — tất cả đều có thể là một hạt giống xanh. Bởi một nền kinh tế xanh thật sự không thể chỉ xây từ trên xuống; nó nảy mầm từ hàng triệu quyết định nhỏ mỗi ngày.

Việt Nam đang đứng ở một ngã ba khá đẹp: nắng thì dồi dào, chính sách thì vừa mở, còn nhu cầu điện cho tương lai số thì đang tăng. Nếu chọn đúng và làm đủ nhanh, chúng ta có thể vừa có điện, vừa giữ được bầu trời trong, vừa tạo ra việc làm xanh. Bạn đang kinh doanh? Hãy thử tìm hiểu xem mình có nằm trong nhóm được hỗ trợ theo Quyết định 926 không. Đôi khi, hành trình xanh của cả một doanh nghiệp bắt đầu từ một lá đơn.