IFRS bắt tay GRI, EU chốt giá carbon: luật chơi ESG tháng 6 và vị trí của doanh nghiệp Việt

Có những tháng mà luật chơi của cả một cuộc đua được viết lại. Tháng 6/2026 đang là một tháng như vậy với kinh tế xanh toàn cầu: hai hệ chuẩn báo cáo bền vững lớn nhất thế giới tuyên bố hợp nhất, châu Âu chốt sổ benchmark thị trường carbon, còn ở Việt Nam, ngành năng lượng bước vào “kỳ thi kép” với thị trường carbon nội địa và chuẩn công bố quốc tế chờ trước cửa.

IFRS và GRI hợp nhất: người làm báo cáo ESG sắp hết cảnh “viết hai lần”

Lâu nay, doanh nghiệp nghiêm túc với phát triển bền vững thường phải soạn báo cáo theo hai hệ chuẩn song song: GRI — bộ chuẩn hướng tới cộng đồng và các bên liên quan, và ISSB thuộc IFRS Foundation — bộ chuẩn viết cho nhà đầu tư. Cùng một dữ liệu phát thải, cùng một câu chuyện quản trị, nhưng phải trình bày hai kiểu. Vừa tốn kém, vừa dễ sai lệch.

Tuần này, IFRS Foundation và Global Reporting Initiative (GRI) đã ra tuyên bố chung tái khẳng định cam kết hợp nhất chuẩn báo cáo của hai bên, hướng tới một hệ thống báo cáo bền vững toàn cầu liền mạch. Các lĩnh vực ưu tiên gồm khí hậu, thiên nhiên, chuẩn theo ngành, vốn nhân lực và công bố liên quan đến lao động. Hợp tác này khởi đầu từ 2022, mở rộng năm 2024 và nay tiến tới mục tiêu “tương thích hoàn toàn”.

Với doanh nghiệp Việt Nam — nơi nhiều đơn vị niêm yết đã quen làm báo cáo phát triển bền vững theo GRI trong khi lộ trình IFRS S1/S2 đang đến gần — đây là tin rất đáng mừng: đầu tư làm chuẩn GRI hôm nay sẽ không lãng phí khi chuyển sang ISSB. Hai dòng chuẩn đang tự tìm về một mối.

EU chốt benchmark thị trường carbon: siết, nhưng có đệm 4 tỷ euro

Cùng lúc đó, Ủy ban châu Âu công bố dự thảo cập nhật giá trị benchmark của Hệ thống Mua bán Phát thải EU (EU ETS) cho giai đoạn 2026–2030. Sau bốn tuần tham vấn công khai khởi động từ 11/5, Ủy ban dự kiến thông qua bộ benchmark ngay trước cuối tháng 6/2026.

Điểm đáng chú ý nằm ở cách thiết kế. Dù benchmark bị siết chặt hơn, công nghiệp EU trung bình vẫn được phân bổ miễn phí khoảng 75% lượng phát thải. Lần đầu tiên, phân bổ miễn phí còn được mở rộng cho phát thải gián tiếp từ sử dụng điện ở 14 nhóm sản phẩm — mang lại giá trị tăng thêm khoảng 4 tỷ euro cho doanh nghiệp trong giai đoạn 2026–2030.

Vì sao chuyện nội bộ châu Âu lại đáng để người Việt quan tâm? Thứ nhất, giá carbon EU chính là thước đo mà hàng xuất khẩu Việt Nam — thép, xi măng, nhôm — sẽ phải đối chiếu theo cơ chế điều chỉnh biên giới carbon. Thứ hai, cách EU “siết có đệm” là giáo trình thực chiến cho V-ETS, sàn giao dịch carbon Việt Nam đang trong giai đoạn thí điểm: phân bổ hạn ngạch bao nhiêu, siết theo nhịp nào để doanh nghiệp chuyển đổi được mà không ngộp — châu Âu vừa công khai đáp án của họ.

Ngành năng lượng Việt trước “kỳ thi kép”

Bức tranh trong nước cũng đang nóng lên theo đúng nhịp đó. Viet Research phối hợp Báo Tài chính - Đầu tư vừa công bố Top 10 Doanh nghiệp ESG Việt Nam Xanh 2026 ngành Năng lượng - Dầu khí (chương trình ESG10); lễ vinh danh sẽ diễn ra ngày 26/6/2026 trong khuôn khổ Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam 2026 tại Hà Nội.

Khảo sát quý I/2026 của Viet Research cho thấy ESG trong ngành đã chuyển từ định hướng sang vận hành thực chất: PVN xây dựng chiến lược phát triển bền vững đến 2030, tầm nhìn 2045; BSR triển khai kiểm kê khí nhà kính, xây lộ trình giảm phát thải và tối ưu tiêu hao năng lượng. Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng kiểm toán độc lập cho công bố ESG thay vì chỉ tự đánh giá.

Dự báo của Viet Research cho thập kỷ tới đáng để mọi nhà đầu tư ghi chú: thị trường carbon Việt Nam hình thành trong giai đoạn 2026–2028, công bố thông tin chuẩn hóa theo IFRS S2, điện thương phẩm đạt khoảng 500,4–557,8 tỷ kWh vào năm 2030 với năng lượng tái tạo chiếm 28–36%. Nhưng thách thức cũng được gọi tên thẳng thắn: dữ liệu phân tán thiếu chuẩn hóa, chi phí chuyển đổi công nghệ cao, rủi ro “tài sản mắc kẹt” với dự án hóa thạch, và nguy cơ “ESG hình thức” — báo cáo đẹp nhưng không thay đổi thật.

Một tháng 6 của luật chơi — và cơ hội của người chơi nghiêm túc

Ghép ba mảnh lại, thông điệp khá rõ ràng. Chuẩn báo cáo toàn cầu đang hợp nhất — dữ liệu minh bạch sẽ ngày càng “một vốn nhiều lời”. Giá carbon đang được định hình từ Brussels tới Hà Nội — phát thải sẽ ngày càng có giá theo nghĩa đen. Trong cuộc chơi đó, doanh nghiệp Việt nào đầu tư sớm cho dữ liệu, kiểm kê và quản trị rủi ro sẽ có lợi thế vượt trội về vốn, thị trường và thương hiệu. Còn “ESG hình thức” sẽ ngày càng khó sống — và thật lòng mà nói, đó là một tin tốt.

Nhân Ngày Môi trường Thế giới 5/6, có lẽ món quà thiết thực nhất mà một doanh nghiệp có thể tặng hành tinh không phải là một câu khẩu hiệu — mà là một bộ số liệu phát thải trung thực.

The Seed of Green Future | Hạt giống tương lai xanh

Cùng gieo hôm nay – Gặt hái ngày mai 🌱

Nguồn: ESG Today (IFRS-GRI; EU ETS update); European Commission IP/26/1044; GRI News Center; Báo Đầu Tư / Viet Research (ESG10 ngành Năng lượng - Dầu khí).