An ninh năng lượng xanh: Từ "ngân sách carbon" của Anh đến mái nhà điện mặt trời TP.HCM

Có một sự dịch chuyển âm thầm trong cách thế giới nói về chuyển đổi xanh. Từ khoá đang dần thay thế "giảm phát thải" không phải là một khẩu hiệu khí hậu, mà là hai chữ rất thực tế: an ninh năng lượng và quyền chủ động. Ba câu chuyện trong ngày 2–3/6/2026 — từ nước Anh, từ Bắc Mỹ và từ chính TP.HCM — cùng kể lại điều đó theo những cách rất khác nhau.

An ninh năng lượng xanh

Khi ngân hàng đặt cọc 10 năm cho công nghệ hút CO2

Ngày 2/6, công ty công nghệ loại bỏ carbon Climeworks công bố thỏa thuận cung cấp tín chỉ loại bỏ CO2 chất lượng cao cho ngân hàng TD Bank của Canada trong vòng 10 năm. Đây là khách hàng dịch vụ tài chính Canada đầu tiên của Climeworks Solutions, theo thông tin từ ESG Today.

Climeworks thành lập năm 2009 tại Zurich và là đơn vị vận hành hai nhà máy thu giữ khí trực tiếp (Direct Air Capture – DAC) đầu tiên trên thế giới. Hãng vừa mở trụ sở khu vực tại Calgary đầu năm nay. Danh mục tín chỉ thuộc loại "độ bền cao", có khả năng lưu giữ CO2 lâu dài, bao gồm phong hoá đá tăng cường (ERW), than sinh học (biochar) và năng lượng sinh khối kèm thu giữ – lưu trữ carbon (BECCS), cùng quyền tiếp cận tín chỉ DAC trong tương lai.

Ông Adrian Siegrist, Giám đốc Thương mại của Climeworks, cho biết hãng sẽ cung cấp hỗn hợp tín chỉ loại bỏ chất lượng cao từ các dự án khu vực Bắc Mỹ song song với tín chỉ DAC tương lai. Về phía người mua, bà Susan Thompson của TD Securities nhấn mạnh rằng cách tiếp cận theo danh mục giúp giảm thiểu rủi ro khi các tiêu chuẩn và phương pháp luận của thị trường carbon còn đang tiến hoá.

Điểm đáng chú ý với Việt Nam nằm ở chữ "biochar". Than sinh học được tạo ra từ phụ phẩm nông nghiệp — trấu, rơm rạ, vỏ cà phê, mùn cưa — những thứ Việt Nam có với khối lượng khổng lồ. Một hợp đồng mua kéo dài cả thập kỷ cho thấy phía cầu của thị trường tín chỉ chất lượng cao đang định hình rõ ràng. Nếu chuẩn hoá được quy trình đo đếm, báo cáo và thẩm định, các hợp tác xã và startup Việt hoàn toàn có thể bước vào sân chơi này.

Nước Anh chốt mục tiêu 87% — vì túi tiền, không chỉ vì khí hậu

Cùng ngày 2/6, Chính phủ Anh công bố đề xuất "ngân sách carbon thứ 7", đặt mục tiêu giảm 87% phát thải toàn nền kinh tế vào năm 2040 so với mốc 1990. Điều thú vị là lý do hàng đầu được nêu ra không phải khí hậu, mà là an ninh năng lượng.

Bộ trưởng Năng lượng Ed Miliband phát biểu trước Quốc hội rằng khi nước Anh đối mặt với cú sốc giá nhiên liệu hoá thạch lần thứ hai trong thập kỷ, cách duy nhất để bảo vệ tài chính của các gia đình và doanh nghiệp là phát triển nguồn điện sạch tự chủ trong nước. Ngân sách carbon là trần phát thải 5 năm có tính pháp lý theo Luật Biến đổi Khí hậu 2008; ngân sách thứ 7 giới hạn ở mức 535 triệu tấn CO2 tương đương cho giai đoạn 2038–2042. Tính đến 2025, Anh đã giảm khoảng 54% phát thải nhờ mở rộng điện tái tạo và loại bỏ than.

Bài học cho Việt Nam không nằm ở con số, mà ở cách làm. Thay vì một lời hứa cho năm 2050 xa xôi, nước Anh chia mục tiêu thành các "ngân sách" năm năm một, ràng buộc bằng luật, có cột mốc và giám sát. Việt Nam đã cam kết Net Zero 2050; cơ chế ngân sách carbon là một công cụ thực dụng để mục tiêu lớn không trở thành khẩu hiệu để đó.

Mái nhà TP.HCM và bài toán an ninh năng lượng đô thị

Lập luận "điện sạch tự chủ" của nước Anh đang được TP.HCM minh hoạ theo cách rất Việt Nam. Theo VnEconomy, hàng chục ngàn mái nhà tại thành phố đang gộp lại thành một nguồn điện phân tán có quy mô tương đương một nhà máy điện lớn.

Số liệu Sở Công Thương TP.HCM công bố tại hội thảo ngày 5/5/2026 cho thấy thành phố có khoảng 22.355 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 1.832 MWp. Thống kê của EVN-HCMC đến cuối quý I/2026 ghi nhận khoảng 22.778 hệ thống đấu nối lưới, tổng công suất gần 1.856 MWp. Riêng mô hình tự sản xuất – tự tiêu thụ không bán lên lưới đã có 559 chủ đầu tư với công suất khoảng 48,55 MW.

Nhu cầu đang tăng mạnh: tháng 3/2026, TP.HCM công bố dự án trung tâm dữ liệu AI tại khu công nghiệp Tân Phú Trung với tổng vốn khoảng 2,1 tỷ USD. Cuối tháng 5, thành phố ban hành Kế hoạch 236, đặt mục tiêu mỗi năm có thêm khoảng 10% hộ gia đình và 10% cơ quan công sở lắp điện mặt trời tự dùng. Với doanh nghiệp dệt may, da giày và điện tử xuất khẩu, điện mái nhà còn là "hộ chiếu xanh" để giữ chân trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Góc nhìn và hành động

Ba câu chuyện, một mạch chung: thế giới đang chuyển trọng tâm từ "giảm phát thải vì khí hậu" sang "chủ động về năng lượng và carbon vì lợi ích thiết thực". Ở cả hai sân chơi đó, Việt Nam đều có thứ để góp — mái nhà đầy nắng để tự chủ điện, và đồng ruộng đầy rơm rạ để làm biochar. Vấn đề còn lại là cơ chế: chuẩn đo đếm tín chỉ, khung pháp lý cho điện tự sản – tự tiêu, và sự chủ động của chính doanh nghiệp.

Nguồn: ESG Today (02/06/2026); VnEconomy (02/06/2026).