Nhà máy bia nấu bằng trấu và mùn cưa: Heineken Việt Nam cắt 93% phát thải và "không còn gì để chôn lấp"

Bạn có tin một nhà máy bia có thể trả lại cho thiên nhiên nhiều nước hơn cả lượng nước nó dùng để làm ra sản phẩm không?

Nghe như một câu đố mẹo. Vậy mà năm 2025, tại lưu vực sông Tiền, Heineken Việt Nam đã làm được đúng điều đó: hoàn trả hơn 690 triệu lít nước mỗi năm cho thiên nhiên khu vực — nhiều hơn toàn bộ lượng nước nằm trong sản phẩm cộng với lượng bốc hơi trong sản xuất tại Nhà máy bia Tiền Giang. Và họ về đích sớm hơn 5 năm so với kế hoạch.

Câu chuyện nước chỉ là một mảnh. Đằng sau nó là một trong những case study sản xuất xanh đáng học nhất Việt Nam: một ngành hàng vốn "ngốn" nước, năng lượng và tạo ra hàng núi phế phẩm, lại đang tiến rất gần tới điểm mà rác thải chôn lấp bằng… không.

Bài toán của một ngành "nóng, ướt và nhiều bã"

Ít người nghĩ tới, nhưng làm bia là một quy trình công nghiệp khá nặng về tài nguyên.

Nấu bia cần nhiệt — rất nhiều nhiệt — để đun sôi, thanh trùng, làm sạch. Cần nước ở gần như mọi công đoạn. Và cần điện để chạy hệ thống lạnh, lên men, đóng gói. Chưa kể mỗi mẻ bia đi qua đều để lại bã hèm, bã men, bùn thải, vỏ chai, lon, thùng carton — một dòng phế phẩm chảy đều đặn ngày này qua ngày khác.

Trong mô hình sản xuất truyền thống, phần nhiệt đó thường đến từ than hoặc dầu, phần phế phẩm đó thường kết thúc ở bãi chôn lấp. Nhân con số ấy với quy mô một doanh nghiệp lớn, "dấu chân" môi trường của ngành bia là điều có thật.

Điều thú vị là chuỗi giá trị — chứ không phải riêng nhà máy — mới là nơi phát thải tập trung. Heineken Việt Nam thừa nhận thẳng thắn: hơn 90% lượng phát thải của họ nằm ở chuỗi giá trị, tức là ở nhà cung cấp, bao bì, vận chuyển, làm lạnh ngoài thị trường. Nhìn ra được điều đó là bước đầu tiên để giải đúng bài toán, thay vì chỉ "quét nhà cho sạch phần sân của mình".

Giải pháp: đánh đồng thời vào bốn mặt trận

Điều khiến Heineken Việt Nam đáng học không phải một "phép màu" đơn lẻ, mà là cách họ tấn công cùng lúc vào mọi điểm phát thải của chuỗi sản xuất.

1. Năng lượng — nấu bia bằng phụ phẩm nông nghiệp. Thay vì đốt than hay dầu, các nhà máy bia của Heineken Việt Nam chuyển sang dùng nhiệt năng từ nhiên liệu sinh khối: trấu, mùn cưa, dăm gỗ — chính là phụ phẩm bỏ đi của ngành xay xát và chế biến gỗ. Riêng phần điện, doanh nghiệp cho biết được đảm bảo bằng chứng chỉ thuộc tính năng lượng (EACs) từ các dự án điện mặt trời được công nhận tại Việt Nam. Kết quả tổng hợp năm 2023: 99% năng lượng tái tạo trong sản xuất. Ấn tượng hơn, nhãn Heineken được sản xuất bằng 100% năng lượng tái tạo tại Việt Nam — đưa Việt Nam thành thị trường thứ ba đạt cột mốc này, chỉ sau Hà Lan và Brazil.

2. Nước — trả lại nhiều hơn lấy đi. Đây là phần chạm tới cảm xúc nhất. Thông qua dự án "Bảo tồn nguồn nước" hợp tác cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, WWF-Việt Nam và Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười, Heineken Việt Nam đã bù hoàn hơn 690 triệu lít nước/năm tại lưu vực sông Tiền trong năm 2025 — trong đó gần 560 triệu lít đến từ các sáng kiến trong khuôn khổ chương trình hợp tác. Doanh nghiệp còn tiếp tục triển khai các dự án nước tại lưu vực sông Hồng và sông Đồng Nai.

3. Chất thải — hướng tới "không còn gì để chôn lấp". Nhờ áp dụng tối đa kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp cho biết đã không còn chất thải phải chôn lấp tại tất cả các nhà máy bia. Bã hèm và bã men trở thành thức ăn chăn nuôi; bùn thải sau xử lý nước được biến thành phân bón và đất sạch; thủy tinh, carton, nhôm, nhựa, giấy đều được tái sử dụng hoặc tái chế. Toàn bộ nước thải được xử lý đạt chuẩn loại A trước khi trả về môi trường. Riêng tại nhà máy Vũng Tàu, khí sinh học (biogas) sinh ra trong quá trình xử lý nước thải được thu hồi để làm nhiệt năng nấu bia — rác của công đoạn này thành nhiên liệu cho công đoạn kia.

4. Bao bì và kho vận — khép vòng đến tận tay người tiêu dùng. Doanh nghiệp đạt tỷ lệ tái sử dụng 97% với chai thủy tinh và 99% với két nhựa, đồng thời triển khai dự án tái chế "Lon thành Lon" cho lon nhôm. Ở khâu kho vận, chỉ riêng năm 2018, việc tối ưu theo hướng tuần hoàn đã giúp cắt giảm 2.500 tấn CO₂; đội xe nâng chuyển sang chạy điện, tủ lạnh ngoài thị trường chuyển sang loại phát thải thấp.

Kết quả: xanh hơn mà vẫn cạnh tranh hơn

Đây là phần phá vỡ định kiến phổ biến nhất — rằng "làm xanh thì tốn kém".

Con số biết nói rõ nhất: năm 2023, Heineken Việt Nam ghi nhận giảm 93% phát thải CO₂ trong sản xuất so với năm 2018. Đó là một cột mốc lớn trên hành trình đạt Net Zero trong sản xuất vào năm 2030, và Net Zero toàn chuỗi giá trị vào 2040.

Nhìn vào một nhà máy cụ thể sẽ thấy logic "xanh đi cùng hiệu quả" rất đời thường. Tại Nhà máy bia Heineken Việt Nam – Hà Nội, lộ trình chuyển sang 100% nhiên liệu sinh khối bắt đầu từ năm 2016 đã giúp cắt giảm 3.368 tấn CO₂, tương đương giảm tới 40,9% CO₂ tại khu vực. Cùng với hàng loạt cải tiến kỹ thuật — lắp biến tần, bọc bảo ôn đường hơi, thay đèn LED, kiểm toán năng lượng định kỳ — nhà máy tiết kiệm được hơn 2,78 triệu kWh trong 5 năm (2019–2023), tương đương khoảng 5,5% tổng năng lượng, và được trao giải Khuyến khích "Giải thưởng Hiệu quả năng lượng trong công nghiệp 2023".

Nói cách khác, tiết kiệm tài nguyên không phải khoản chi từ thiện — nó là bài toán hiệu quả vận hành, giúp sản phẩm cạnh tranh hơn.

Uy tín cũng đi kèm. Cuối năm 2025, doanh nghiệp được Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển Bền vững Việt Nam (VBCSD – VCCI) trao danh hiệu "Ngôi sao CSI", đánh dấu 8 năm liên tiếp nằm trong top 10 Doanh nghiệp bền vững nhất Việt Nam. Trước đó, các năm 2017 và 2018, họ từng được vinh danh là Doanh nghiệp Bền vững nhất Việt Nam ở lĩnh vực sản xuất.

Và quy mô đóng góp cũng không nhỏ: với 5 nhà máy và gần 3.000 nhân viên, năm 2024 doanh nghiệp tạo ra hơn 170.000 việc làm trong toàn chuỗi giá trị, đóng góp tương đương 0,5% GDP và 1,7% tổng thu ngân sách quốc gia, đồng thời chi gần 20.000 tỷ đồng cho mua sắm nội địa — một cách "kéo" cả mạng lưới nhà cung cấp Việt cùng đi lên.

Vì sao đây là bài học cho doanh nghiệp sản xuất Việt

Có một chi tiết dễ bị bỏ qua: những giải pháp trên không đến từ một công nghệ viễn tưởng. Trấu, mùn cưa, biogas, tái sử dụng chai — nghe rất "ông bà ta". Cái mới nằm ở cách thiết kế lại quy trình để những thứ tưởng là rác trở thành đầu vào có giá trị.

Theo cách The Seed nhìn nhận, có ba bài học gói gọn:

Thứ nhất, xanh hóa hiệu quả nhất khi tấn công đồng thời nhiều điểm — năng lượng, nước, chất thải, bao bì — chứ không vá víu một chỗ. Chính sự cộng hưởng giữa các mặt trận mới tạo ra con số 93%.

Thứ hai, phát thải nằm nhiều nhất ở chuỗi giá trị, nên doanh nghiệp lớn có sức mạnh thật sự khi kéo cả nhà cung cấp cùng chuyển đổi. Gần 20.000 tỷ đồng mua sắm nội địa không chỉ là con số kinh tế — nó là đòn bẩy để phổ biến chuẩn xanh xuống hàng trăm doanh nghiệp nhỏ.

Thứ ba, những nút thắt còn lại phần lớn là về thể chế, không phải công nghệ. Chính đại diện doanh nghiệp cũng thẳng thắn: nếu chưa có quy định rõ ràng cho phép tái sử dụng nước thải đã xử lý an toàn, thì cả doanh nghiệp lẫn Việt Nam đều chưa khai thác hết lợi ích từ những khoản đầu tư đã bỏ ra. Sản xuất xanh, đến một điểm nào đó, cần chính sách đi cùng để bứt tốc.

Câu hỏi không còn là "liệu một nhà máy ở Việt Nam có thể sản xuất xanh đẳng cấp khu vực hay không". Nhà máy Vũng Tàu — nhà máy bia đầu tiên trong khu vực vận hành không phát thải carbon nhờ 100% năng lượng sinh khối — đã trả lời rồi. Câu hỏi tiếp theo dành cho tất cả chúng ta là: ngành hàng nào của Việt Nam sẽ là câu chuyện xanh tiếp theo?

Nguồn tham khảo

• VnExpress — "Ba trụ cột trong chiến lược phát triển bền vững của Heineken Việt Nam" (2025): 690 triệu lít nước, 5 nhà máy, 170.000 việc làm, 0,5% GDP, 1,7% ngân sách, Ngôi sao CSI 2025, 8 năm top 10.

• VnExpress — "Bước tiến của Heineken Việt Nam trên lộ trình Net Zero" (2024): 99% năng lượng tái tạo, giảm 93% CO₂ so với 2018, không rác chôn lấp, biogas Vũng Tàu, 97%/99% tái sử dụng bao bì, hơn 90% phát thải ở chuỗi giá trị.

• EVN — "Sản xuất bền vững và tiết kiệm năng lượng tại Nhà máy bia Heineken Việt Nam – Hà Nội" (17/09/2024): giảm 3.368 tấn CO₂ (40,9% khu vực), tiết kiệm 2.784.415 kWh trong 5 năm (5,5%), lộ trình sinh khối từ 2016.

• Heineken Việt Nam — "Phát triển bền vững với mô hình kinh tế tuần hoàn": xử lý 100% nước thải đạt loại A, khoảng 99% phế phẩm tái sử dụng/tái chế, nhà máy Vũng Tàu không phát thải carbon, giảm 2.500 tấn CO₂ khâu kho vận (2018).

Ảnh gốc: EVN / Heineken Việt Nam — tái hiện bằng GPT Image 2.0. Fair use mục đích báo chí.

The Seed of Green Future — Cùng gieo hôm nay, gặt hái ngày mai 🌱