Net Zero là gì? Phân biệt Net Zero với Trung hòa carbon — và Việt Nam đang ở đâu trên đường tới 2050
- 10 phút trước
- 5 phút đọc
Net Zero (phát thải ròng bằng 0) là trạng thái khi lượng khí nhà kính do con người thải ra được cân bằng hoàn toàn bằng lượng khí được loại bỏ khỏi khí quyển trong một khoảng thời gian nhất định (định nghĩa IPCC, 2018). Với doanh nghiệp, Net Zero theo chuẩn khoa học nghĩa là cắt giảm ít nhất 90% phát thải trên toàn chuỗi giá trị, rồi mới trung hòa phần dư (thường dưới 10%) bằng biện pháp hấp thụ carbon vĩnh viễn.
Có một con số làm mình khựng lại: 93% nền kinh tế toàn cầu — tính theo GDP — đã cam kết Net Zero.
Gần như cả thế giới đang nói cùng một câu: "Chúng tôi sẽ đưa phát thải về 0."
Nhưng nếu hỏi lại "Net Zero là gì?", rất nhiều người — kể cả trong doanh nghiệp — sẽ trả lời: "Là mua tín chỉ carbon để bù trừ cho xanh." 🌱
Không hẳn. Và chính chỗ hiểu nhầm nhỏ đó có thể khiến một doanh nghiệp đi sai đường suốt nhiều năm. Hôm nay mình cùng bạn gỡ cho rõ nhé.
Net Zero thực ra là gì?
Hãy tưởng tượng bầu khí quyển như một bồn nước. Ống chảy vào là khí nhà kính chúng ta thải ra (nhà máy, xe cộ, điện than…). Ống thoát ra là lượng khí được hút bớt đi (rừng, biển, công nghệ thu giữ carbon…).
Net Zero là khi mực nước trong bồn ngừng dâng — nước vào bằng nước ra.
Điểm mấu chốt: Net Zero không có nghĩa là không thải gì cả. Nó có nghĩa là phần thải ra còn lại nhỏ đến mức thiên nhiên và công nghệ hút hết được.
Và "khí nhà kính" không chỉ là CO₂. Theo Nghị định thư Kyoto, có tới 7 loại khí gây hiệu ứng nhà kính — gồm cả metan (CH₄) từ nông nghiệp, chăn nuôi, rác thải. Đây là điều rất Việt Nam. 🌾
Vì sao phải "giảm 90%", không phải "bù 100%"?
Theo Sáng kiến Mục tiêu dựa trên khoa học (SBTi) — tổ chức thẩm định mục tiêu khí hậu uy tín nhất hiện nay — phần lớn doanh nghiệp muốn đạt Net Zero phải giảm thật ít nhất 90% lượng phát thải so với năm gốc, chậm nhất trước 2050; và chỉ được dùng biện pháp hấp thụ carbon để trung hòa phần dư dưới 10% còn lại.
Nói cách khác: Net Zero ưu tiên cắt tận gốc, chứ không phải mua để đắp vào. Thứ tự bắt buộc là: Tránh → Giảm → (cuối cùng mới) Trung hòa phần không thể tránh.
Net Zero khác Trung hòa carbon (Carbon Neutral) thế nào?
Hai cụm từ này bị dùng lẫn lộn hằng ngày, nhưng chúng không giống nhau — hiểu sai có thể thành greenwashing lúc nào không hay:
Phạm vi khí: Trung hòa carbon thường chỉ tính CO₂ — Net Zero gồm toàn bộ khí nhà kính.
Cách làm: Trung hòa carbon có thể bù trừ ngay hôm nay bằng mua tín chỉ — Net Zero bắt buộc giảm thật ít nhất 90% trước, bù sau.
Chuỗi giá trị: Trung hòa carbon có thể bỏ qua Scope 3 — Net Zero bắt buộc gồm cả Scope 1, 2 và 3.
Phần bù: Net Zero chỉ dùng hấp thụ vĩnh viễn cho phần dư, gắn với lộ trình 1,5°C.
Một cách nhớ đơn giản: Trung hòa carbon giống như bạn tiêu xài như cũ nhưng "trả nợ" bằng cách đi làm thêm chỗ khác. Net Zero là bạn thật sự cắt giảm chi tiêu tận gốc, chỉ bù phần nhỏ không thể cắt.
Chính vì đòi hỏi cao hơn nhiều, SBTi thậm chí không dùng thuật ngữ "carbon neutral", vì nó không đủ để giữ Trái Đất dưới ngưỡng nóng lên 1,5°C.
Nếu bạn đã đọc 3 bài Green Keywords trước của The Seed — Tín chỉ carbon, Scope 1-2-3, CBAM — thì Net Zero chính là bức tranh lớn ghép tất cả lại: Scope là cách đo, tín chỉ carbon là công cụ bù phần dư, CBAM là áp lực thị trường, còn Net Zero là đích đến. ♻️
Việt Nam đang ở đâu trên đường tới Net Zero 2050?
Tại COP26, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã cam kết Việt Nam đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trong phiên họp Ban Chỉ đạo COP26 ngày 14/01/2026, Thủ tướng nhấn mạnh đây "không chỉ là lời hứa mà là cam kết hành động, sứ mệnh chính trị của quốc gia".
Vài con số vừa công bố:
Xe điện bùng nổ: từ 2022 đến nay, ô tô điện tăng hơn 28 lần (khoảng 270.000 xe), xe buýt điện tăng 4 lần. 🚌
Dòng vốn xanh chảy mạnh: đến cuối 2025, dư nợ tín dụng xanh vượt 750.000 tỷ đồng (tăng 10,3%); Việt Nam huy động khoảng 1 tỷ USD cho chuyển đổi năng lượng.
Thị trường carbon sắp vận hành: Bộ Tài chính đang hoàn tất để đưa Sàn giao dịch tín chỉ carbon vào hoạt động; thí điểm phân bổ hạn ngạch cho nhiệt điện, thép, xi măng giai đoạn 2025-2026.
Luật chơi mới sắp chốt: bản cập nhật NDC3.0 (2026-2035) dự kiến trình Thủ tướng phê duyệt trong Quý I/2026.
Nhiều doanh nghiệp lớn như Vingroup, Vinamilk, TH true milk đã công bố kế hoạch trung hòa carbon. Bức tranh chưa hoàn hảo — nhưng bánh xe đã lăn. 💚
Và cũng phải thành thật: 2050 nghe xa, nhưng với một nhà máy cần 10-15 năm để thay đổi công nghệ thì… 2050 bắt đầu từ hôm nay.
Doanh nghiệp Việt nên bắt đầu từ đâu?
Bạn không cần chờ có "phòng ESG" mới bắt đầu. 6 bước nền tảng:
Đo trước đã — kiểm kê khí nhà kính theo Scope 1, 2, 3 để biết mình thải bao nhiêu, từ đâu.
Đặt mục tiêu theo khoa học — ưu tiên giảm thật, đừng vội nghĩ đến bù trừ.
Chuyển đổi năng lượng — điện mặt trời áp mái, hợp đồng mua điện tái tạo trực tiếp (DPPA).
Kéo cả chuỗi cung ứng vào cuộc — Scope 3 thường là phần lớn nhất và khó nhất.
Chỉ bù phần dư bằng tín chỉ carbon chất lượng cao — và bù sau khi đã giảm hết mức.
Công bố minh bạch — nói đúng những gì mình làm được, tránh "tô xanh" quá đà.
Nếu bạn xuất khẩu sang EU, hãy ghép thêm bước chuẩn bị cho CBAM — hàng rào carbon đang tới rất gần.
Kết
Net Zero không phải một chiếc huy hiệu để dán lên bao bì. Nó là một lời hứa với những đứa trẻ sẽ sống ở năm 2050 — rằng bầu khí quyển sẽ ngừng nóng thêm.
Và điều đẹp nhất: mỗi doanh nghiệp, dù nhỏ, đều có một "ô nước" để khóa bớt lại. Bắt đầu bằng việc đo, rồi giảm, là đã gieo hạt rồi. 🌍
Bạn nghĩ ngành của mình khó giảm phát thải nhất ở khâu nào? Kể mình nghe ở phần bình luận nhé.
Cùng gieo hôm nay – Gặt hái ngày mai 🌱
Nguồn tham khảo: Science Based Targets initiative — Net-Zero Jargon Buster (cập nhật 10/2024); IPCC (2018); Báo Chính phủ — "Phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 là sứ mệnh và cam kết hành động của Việt Nam" (14/01/2026).
Video giải thích chi tiết của MC Bích Nga sẽ được cập nhật ngay khi lên sóng.
Bình luận