top of page

3 sản phẩm xanh thắng giải quốc tế: Cơ hội nào cho Việt Nam?

  • 2 ngày trước
  • 7 phút đọc

Bạn có biết một chiếc túi vải cotton phải được tái sử dụng tới 7.100 lần mới "hòa vốn" môi trường so với túi nilon — theo nghiên cứu vòng đời sản phẩm của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Đan Mạch năm 2018? Nếu chỉ tính riêng tác động khí hậu, con số "dễ thở" hơn: khoảng 52 lần. Nhưng thông điệp thì rõ ràng: sống xanh không nằm ở việc mua thêm đồ "xanh", mà ở việc dùng ít hơn, dùng lại nhiều hơn — và chọn đúng vật liệu ngay từ đầu.

Đó cũng chính là bài toán mà ba startup dưới đây đang giải, mỗi đội một cách. Cả ba đều đã thắng giải quốc tế lớn, đều đã bán hàng thật cho khách hàng thật. Và thú vị nhất: cả ba đều dùng những "nguyên liệu" mà Việt Nam có thừa.

Vấn đề toàn cầu: bao bì dùng một lần

Theo The Earthshot Prize, thế giới đang tồn đọng 6,3 tỷ tấn rác nhựa chưa được xử lý; chỉ 9% lượng nhựa từng được sản xuất là được tái chế. Ở Việt Nam, theo thống kê được Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố, mỗi năm chúng ta thải ra khoảng 1,8 triệu tấn rác nhựa nhưng chỉ khoảng 27% được tái chế; hơn 30 tỷ túi nilon được dùng mỗi năm, và hơn 80% trong số đó bị vứt bỏ sau một lần dùng. Câu hỏi không phải là "có nên thay đổi không", mà là "thay đổi bằng cái gì".

Sản phẩm #1 — Notpla (Anh): bao bì từ rong biển, nhà vô địch Earthshot

Giải thưởng: Earthshot Prize 2022, hạng mục "Build a Waste-Free World" — giải thưởng môi trường 1 triệu bảng do Hoàng tử William sáng lập.

Founder: Pierre Paslier và Rodrigo García González, hai cựu sinh viên Imperial College London.

Notpla (viết tắt của "Not Plastic") làm bao bì từ rong biển và thực vật: màng bọc, lớp phủ hộp đựng thức ăn, và cả viên nang đựng nước Ooho từng được phát cho 36.000 vận động viên tại London Marathon 2019. Vật liệu của họ phân hủy sinh học hoàn toàn — và là vật liệu đầu tiên trên thế giới được công nhận "không phải nhựa" theo Chỉ thị Nhựa dùng một lần của EU.

Điều đáng nể là tốc độ thương mại hóa: hơn 1 triệu hộp đựng thức ăn cho Just Eat Takeaway, riêng năm 2023 thay thế 4,4 triệu đơn vị nhựa dùng một lần (tránh khoảng 250 tấn CO2e). Bao bì Notpla giờ xuất hiện ở hàng loạt sân vận động Anh — từ Tottenham Hotspur đến nhà thi đấu The O2 — và mới đây IKEA đã đưa bao bì rong biển của Notpla vào nhà hàng mới tại Oxford Street, London. Đầu năm nay, Notpla cùng các đối tác còn nhận khoản tài trợ 4 triệu euro từ chương trình Horizon Europe của EU để phát triển cốc cà phê không nhựa.

Một chi tiết nhỏ mà sâu: rong biển nuôi để làm bao bì hấp thụ carbon nhanh gấp khoảng 20 lần cây trên cạn, đồng thời tạo sinh kế mới cho cộng đồng ngư dân. Một sản phẩm, ba lớp tác động.


Sản phẩm #2 — Traceless (Đức): "nhựa" từ phụ phẩm nông nghiệp, hai nhà sáng lập nữ

Giải thưởng: Next Economy Award 2023 (cuộc thi startup thuộc Giải Phát triển Bền vững Đức), và năm 2026 vừa thắng tiếp Giải Phát triển Bền vững Đức hạng mục Doanh nghiệp.

Founder: Tiến sĩ Anne Lamp (kỹ sư công nghệ quy trình) và Johanna Baare.

Traceless biến phụ phẩm của ngành chế biến nông sản — những thứ vốn bị bỏ đi — thành vật liệu thay thế nhựa: màng film, nhựa cứng và lớp phủ. Không cần nhà máy hóa chất phức tạp, không phụ gia độc hại, vật liệu tự phân hủy trong thùng rác hữu cơ gia đình chỉ sau 2–9 tuần, và theo công bố của công ty, phát thải CO2 thấp hơn tới 87% so với nhựa thông thường.

Sản phẩm thương mại đầu tiên nghe rất... đời thường: chiếc móc treo tất, làm cùng chuỗi thời trang C&A. Nhỏ thôi, nhưng đủ để chứng minh vật liệu chạy được trên dây chuyền công nghiệp thật. Năm 2023, Traceless gọi vốn thành công 36,6 triệu euro vòng Series A để xây nhà máy quy mô công nghiệp đầu tiên tại Hamburg, với sự hậu thuẫn hơn 5 triệu euro từ Bộ Môi trường Liên bang Đức.


Sản phẩm #3 — Algramo (Chile): cuộc cách mạng "refill"

Giải thưởng/Vinh danh: Founder José Manuel Moller được Liên Hợp Quốc trao danh hiệu Champion of the Earth — giải thưởng môi trường cao quý nhất của LHQ — hạng mục Tầm nhìn Doanh nhân; Algramo cũng thắng Ocean Plastic Innovation Challenge của National Geographic năm 2019.

Ý tưởng của Algramo sinh ra từ trải nghiệm cá nhân: thời sinh viên sống ở khu thu nhập thấp tại Santiago, Moller nhận ra người nghèo phải trả "thuế bao bì" — mua gói nhỏ thì đắt hơn mua lượng lớn tới 40%. Giải pháp: bán hàng "theo gram" qua chai đựng thông minh gắn chip RFID. Khách mang chai đến trạm refill (hoặc xe đạp điện giao tận nhà), nạp đúng lượng nước giặt, dầu gội mình cần, trả đúng số tiền cho phần sản phẩm — chai dùng lại mãi.

Mô hình này đã vận hành tại hơn 2.000 cửa hàng tạp hóa ở Santiago, phục vụ hơn 325.000 khách hàng, rồi mở rộng sang New York và Jakarta. Unilever, Nestlé Purina và Walmart đều đã chạy pilot cùng Algramo; trong thử nghiệm với Unilever, có khách hàng refill một chai nước giặt tới 15 lần — mỗi lần là một chai nhựa 135g không phải ra đời. Chuỗi siêu thị Lidl cũng từng đưa trạm refill thông minh của Algramo vào siêu thị Anh.


Tiềm năng Việt Nam: nguyên liệu có thừa, thị trường đang mở

Giờ là phần thú vị nhất. Đặt ba sản phẩm trên cạnh bản đồ Việt Nam, bạn sẽ thấy điều này:

Rong biển? Việt Nam có hơn 3.000 km bờ biển với tiềm năng vùng trồng rong biển lên tới 900.000 ha — tương đương 600.000–700.000 tấn rong khô mỗi năm. Nhưng hiện tại mới khai thác khoảng 16.500 ha với sản lượng 150.000 tấn (số liệu 2023), chủ yếu bán thô làm thực phẩm. Bộ Nông nghiệp đặt mục tiêu 500.000 tấn vào 2030. Nghĩa là: nguyên liệu mà Notpla phải mua, Việt Nam có thể tự trồng — và phần lớn tiềm năng vẫn đang... để trống.

Phụ phẩm nông nghiệp? Là một trong những nước xuất khẩu gạo và cà phê hàng đầu thế giới, Việt Nam tạo ra lượng khổng lồ vỏ trấu, rơm rạ, bã cà phê, xơ dứa mỗi năm — đúng loại "rác" mà Traceless đang biến thành vật liệu trị giá hàng chục triệu euro. Tín hiệu vui: đã có startup Việt đi trước một bước, như AirX Carbon với vật liệu sinh học từ bã cà phê. Nhưng ngách vật liệu thay thế nhựa từ phụ phẩm lúa gạo — thế mạnh số một của nông nghiệp Việt — vẫn còn rất rộng.

Refill? Mô hình của Algramo sinh ra cho những thị trường đông dân, nhạy cảm về giá, nhiều cửa hàng tạp hóa nhỏ — nghe quen không? Đó chính xác là chân dung bán lẻ Việt Nam. TP.HCM đã có những cửa hàng tiên phong như Lại Đây Refill Station, nhưng mô hình refill "công nghiệp hóa" với chai thông minh, tích hợp vào chuỗi siêu thị và app giao hàng thì chưa ai làm.

Còn một động lực nữa: các quy định như CBAM và CSRD của EU đang khiến doanh nghiệp xuất khẩu toàn cầu khát bao bì ít phát thải. Ai giải được bài toán bao bì xanh giá hợp lý ở quy mô châu Á, người đó nắm một thị trường rất lớn.


Why not Vietnam?

Câu chuyện của Notpla bắt đầu từ hai sinh viên và một ý tưởng "gói nước trong màng rong biển". Traceless là hai phụ nữ Đức với phụ phẩm nông nghiệp. Algramo là một sinh viên thấy hàng xóm mình phải mua nước giặt giá đắt. Không ai trong số họ khởi đầu với nhà máy hay trăm triệu đô.

Việt Nam có bờ biển dài, có vựa lúa, vựa cà phê, có ngành nhựa và bao bì lớn của Đông Nam Á, có 100 triệu người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến môi trường. Cái còn thiếu — như mọi khi — chỉ là người dám bắt đầu. Nếu bạn đang ấp ủ một ý tưởng khởi nghiệp, hãy thử nhìn lại ba mô hình trên lần nữa. Một lưu ý nhỏ mang tính sòng phẳng: các công nghệ này đều có bằng sáng chế, nên đừng "clone" — hãy học cách tiếp cận và giải bài toán bằng nguyên liệu, thị trường của riêng Việt Nam.


Nguồn vốn & hệ sinh thái cho startup Việt

Vài cánh cửa có thể gõ ngay: Giải thưởng Khởi nghiệp Xanh (BSA) trong nước; các quỹ và vườn ươm VN như VIISA, ThinkZone, Touchstone Partners; các accelerator toàn cầu nhận startup Việt như Antler, 500 Global; và những chương trình climate-tech chuyên biệt như Third Derivative hay Climatebase Fellowship. Với dự án quy mô lớn hơn, nguồn tài chính xanh từ IFC và ADB đang ưu tiên Đông Nam Á.

Bạn nghĩ mô hình nào trong ba mô hình trên hợp với Việt Nam nhất — bao bì rong biển, vật liệu từ phụ phẩm nông nghiệp, hay trạm refill thông minh? Chia sẻ góc nhìn của bạn nhé. 🌱♻️

Cùng gieo hôm nay – Gặt hái ngày mai 🌱

The Seed of Green Future | Hạt giống tương lai xanh


Nguồn tham khảo

The Earthshot Prize — Notpla, Winner 2022 — https://earthshotprize.org/winners-finalists/notpla/

Euronews (06/2025) — Seaweed packaging is shifting single-use plastic out of stadiums — https://www.euronews.com/2025/06/07/we-dont-want-to-be-a-niche-brand-seaweed-is-taking-plastic-out-of-stadiums-and-sandwich-bo

Green Queen — Notpla gets €4M EU grant for seaweed coffee cups — https://www.greenqueen.com.hk/notpla-seaweed-plastic-packaging-disposable-paper-coffee-cups-funding/

Green Alley Award — Traceless Materials profile — https://green-alley-award.com/traceless-materials-bioplastic-of-the-future/

World Economic Forum (2021) — Algramo smart packaging is driving the refill revolution — https://www.weforum.org/stories/2021/04/algramo-reusable-smart-packaging/

Lidl GB (2022) — Lidl trials UK's first supermarket smart refill station (with Algramo) — https://corporate.lidl.co.uk/media-centre/pressreleases/2022/refill-trial

Danish EPA (2018) — Life Cycle Assessment of grocery carrier bags, Project no. 1985 — https://www2.mst.dk/udgiv/publications/2018/02/978-87-93614-73-4.pdf

CNN (2023) — How many times you need to reuse your reusable grocery bags — https://www.cnn.com/2023/03/13/world/reusable-grocery-bags-cotton-plastic-scn

VnEconomy — Mỗi năm Việt Nam thải ra 1,8 triệu tấn rác thải nhựa, chỉ 27% được tái chế — https://vneconomy.vn/moi-nam-viet-nam-co-khoang-1-8-trieu-tan-rac-thai-nhua-thai-ra-moi-truong-nhung-chi-27-duoc-tai-che.htm

VnBusiness — Mục tiêu phát triển 900.000 ha vùng trồng rong biển — https://vnbusiness.vn/goc-nhin-chuyen-gia/muc-tieu-phat-trien-900-000-ha-vung-trong-rong-bien-lieu-co-kha-thi-1100871.html

Báo Chính phủ (2024) — Phát triển sản phẩm nuôi rong biển — https://baochinhphu.vn/phat-trien-san-pham-nuoi-rong-bien-102240122224901107.htm

Bình luận

bottom of page