Bà Mai Kiều Liên, Tổng Giám đốc Vinamilk: 33 năm gieo hạt giống xanh

Với bà Mai Kiều Liên, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk), 33 năm dẫn dắt doanh nghiệp sữa hàng đầu Việt Nam không chỉ là hành trình xây dựng thương hiệu "quốc dân" tỷ đô. Đó còn là một hành trình âm thầm gieo hạt giống xanh - từ việc áp dụng tiêu chuẩn quản lý năng lượng quốc tế từ năm 2013, đến việc trở thành doanh nghiệp Việt Nam đầu tiên ngành sữa công bố lộ trình Net Zero 2050. Trong dòng chảy chuyển đổi xanh của doanh nghiệp Việt, bà Mai Kiều Liên là một trong những lãnh đạo tiên phong đáng được nhắc tên.

Bà Mai Kiều Liên, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk). Ảnh: Báo Đầu Tư.

Khởi đầu từ lá thư của ba

Bà Mai Kiều Liên sinh ngày 1/9/1953 tại Paris, Pháp, nguyên quán Vị Thanh, Hậu Giang. Cha bà là bác sĩ Mai Văn Thông, mẹ là bà Nguyễn Kim Tòng. Trước khi đứng trước quyết định chọn ngành học, cô sinh viên Mai Kiều Liên nhận được một lá thư đặc biệt từ cha: "Con nên theo học ngành sữa. Sau chiến tranh, vấn đề cấp thiết nhất là khắc phục tình trạng suy dinh dưỡng của trẻ em và cải thiện sức khỏe người dân. Chỉ có sữa mới giải quyết được vấn đề này."

Lời khuyên của cha đã định hình lý tưởng cho cô sinh viên trẻ tuổi. Năm 1976, sau khi tốt nghiệp ngành chế biến thịt và sữa tại Đại học Moscow, bà trở về Việt Nam đúng thời kỳ bao cấp - khi sữa còn là mặt hàng xa xỉ và Việt Nam phải nhập khẩu gần như toàn bộ. Bà gia nhập Vinamilk năm 1984 ở vị trí Phó Tổng Giám đốc phụ trách kinh tế. Đến tháng 12/1992, ở tuổi 39, bà trở thành Tổng Giám đốc - và giữ vai trò này liên tục suốt 33 năm cho đến nay. Trong giai đoạn 2003-2015, bà kiêm nhiệm cả Chủ tịch Hội đồng Quản trị.

33 năm dẫn dắt: Từ "Cách mạng trắng" đến Net Zero 2050

Bước ngoặt đầu tiên trong sự nghiệp của bà Mai Kiều Liên là "Cách mạng trắng" - chiến lược xây dựng vùng nguyên liệu sữa trong nước, được khởi xướng vào khoảng năm 1990. Vào thời điểm "làn sóng" sữa ngoại tràn vào Việt Nam, bà cùng các lãnh đạo Vinamilk đã quyết tâm phải chủ động nguồn nguyên liệu trong nước, đồng thời đặt mục tiêu sữa nguyên liệu Việt Nam phải đạt chuẩn quốc tế.

Từ đó đến nay, Vinamilk đã xây dựng 15 trang trại bò sữa công nghệ cao và hợp tác với hơn 4.000 nông hộ chăn nuôi. Các trang trại Vinamilk là những đơn vị đầu tiên tại Việt Nam đạt tiêu chuẩn Global GAP và Organic Châu Âu. Sản phẩm của Vinamilk hiện xuất khẩu tới 63 thị trường quốc tế, với tổng kim ngạch lũy kế vượt 3,4 tỷ USD. Năm 2024, Vinamilk là doanh nghiệp sữa duy nhất của Việt Nam đứng trong nhóm 150 doanh nghiệp đầu tiên của danh sách Fortune 500 Southeast Asia, và thuộc top 40 doanh nghiệp sữa lớn nhất thế giới.

Nhưng hành trình gieo hạt giống xanh của bà Liên không dừng ở câu chuyện tăng trưởng. Năm 2013, khi khái niệm ESG còn xa lạ với phần lớn doanh nghiệp Việt, Vinamilk đã âm thầm áp dụng tiêu chuẩn ISO 50001 về quản lý năng lượng tại 100% nhà máy. Đó là 10 năm trước khi cam kết COP26 ra đời. Năm 2023, Vinamilk công bố lộ trình "Pathways to Dairy Net Zero 2050", trở thành doanh nghiệp Việt Nam đầu tiên trong ngành sữa cam kết phát thải ròng bằng 0. Cũng trong năm này, hai đơn vị đầu tiên của công ty đạt chứng nhận Carbon Neutral theo tiêu chuẩn quốc tế PAS 2060.

Năm 2024 đánh dấu thêm một bước ngoặt: đơn vị thứ ba của Vinamilk đạt Carbon Neutral. Vinamilk đăng ký tham gia Science Based Targets initiative (SBTi) - sáng kiến quốc tế yêu cầu mục tiêu giảm phát thải phải dựa trên kịch bản giới hạn nhiệt độ 1,5°C của IPCC. Cam kết của Vinamilk: giảm 15% phát thải vào 2027, 55% vào 2035, đạt Net Zero vào 2050. Cùng năm, "Cánh rừng Net Zero Vinamilk" - dự án trồng rừng tạo bể hấp thụ carbon - bước sang năm thứ hai triển khai. Tổng phát thải khí nhà kính của Vinamilk trong năm 2024 là 252.175 tấn CO2e, được kiểm kê đầy đủ theo tiêu chuẩn ISO 14064 tại 100% nhà máy và trang trại. Tỷ lệ năng lượng xanh đã thay thế gần 89% năng lượng hóa thạch trong sản xuất.

Triết lý ESG qua lời bà nói

Có một điểm thú vị trong cách bà Mai Kiều Liên nói về phát triển bền vững: bà không dùng từ ngữ kêu vang. Bà thường nói gọn, nói thẳng, và nói bằng những con số.

“Phát triển bền vững chỉ có lợi, không rủi ro.” — Bà Mai Kiều Liên, VnExpress Kinh doanh, 2024.

“Muốn phát triển bền vững cần tư duy sẵn sàng thay đổi và nâng cao tiêu chuẩn.” — Báo Nhân Dân, 2024.

“Thời khắc chuyển mình không chỉ là khẩu hiệu — đó là lời khẳng định: Vinamilk đã sẵn sàng, đã chủ động và quyết liệt trong chuyển đổi xanh, chuyển đổi số từ tư duy phát triển bền vững.” — Báo cáo Phát triển Bền vững Vinamilk 2024.

Một câu nói khác mà nhiều người trong Vinamilk thuộc lòng: "Cái gì là cần thiết, phục vụ được cho xã hội, con người thì Vinamilk sẽ làm." Đây cũng là cách bà giải thích vì sao một công ty sữa lại đi đầu trong trồng rừng, kiểm kê carbon, và đầu tư hàng nghìn tỷ vào điện mặt trời mái nhà. Và còn câu này, được Tổng Giám đốc Vinamilk nhấn mạnh nhiều lần trong cuộc trò chuyện với Báo Đầu Tư: "Với Vinamilk, đã làm thì sẽ làm tốt nhất. Không có gì đánh đổi với chất lượng, vì thực phẩm một khi đã đi vào người, thì không có cơ hội để sửa sai."

Những con số biết nói (Báo cáo PTBV Vinamilk 2024)

📊 252.175 tấn CO2e — tổng phát thải Vinamilk năm 2024 (kiểm kê ISO 14064 tại 100% nhà máy & trang trại).

📊 3 đơn vị Carbon Neutral — 2 nhà máy + 1 trang trại đạt chuẩn quốc tế PAS 2060.

📊 89% năng lượng xanh — tỷ lệ đã thay thế năng lượng hóa thạch trong sản xuất.

📊 SBTi: -15% / -55% / Net Zero — lộ trình giảm phát thải 2027 / 2035 / 2050 (đăng ký Science Based Targets initiative).

📊 11.596 m³ nước — lượng tiết kiệm mỗi năm.

📊 100% nước thải — xử lý đạt chuẩn trước khi thải ra môi trường.

📊 15 trang trại + 16 nhà máy — hệ sinh thái sản xuất hiện đại trong và ngoài nước.

📊 63 thị trường xuất khẩu — tổng kim ngạch lũy kế vượt 3,4 tỷ USD.

📊 33 năm Tổng Giám đốc — thời gian bà Mai Kiều Liên dẫn dắt Vinamilk (1992 — nay).

Bài học cho doanh nhân Việt khác

Có ba điều có thể rút ra từ hành trình của bà Mai Kiều Liên - không phải để học theo một cách máy móc, mà để suy nghĩ về cách doanh nghiệp Việt tiếp cận chuyển đổi xanh.

Thứ nhất, "xanh hóa" không cần phải đợi đến khi có sức ép pháp lý. Vinamilk áp dụng ISO 50001 từ 2013, đầu tư điện mặt trời từ 2017, trồng rừng từ 2023 - tất cả trước khi CBAM gõ cửa hay V-ETS được công bố. Khi luật chơi đổi, công ty đã ở thế chủ động.

Thứ hai, chứng nhận quốc tế đắt nhưng đáng giá. PAS 2060, SBTi, ISO 14064 - đều cần đầu tư đáng kể về dữ liệu, quy trình, kiểm toán độc lập. Nhưng chúng tạo ra điều mà tuyên bố tự nhận không bao giờ có: niềm tin của nhà đầu tư quốc tế, ngân hàng, và đối tác chuỗi cung ứng EU.

Thứ ba, ESG cần một người ở đỉnh tổ chức tin vào nó. Không có cam kết Net Zero nào sống sót được nếu CEO chỉ xem nó như công cụ PR. Mỗi báo cáo phát triển bền vững của Vinamilk có chữ ký của bà Mai Kiều Liên - và bà đứng ra trả lời báo chí về số liệu đó. Đó là sự khác biệt giữa "có CSR officer" và "có CEO tin vào CSR".

Lời kết

Câu chuyện của bà Mai Kiều Liên không kết thúc - nó vẫn đang được viết tiếp. Năm 2026 này, Vinamilk dự kiến công bố đơn vị Carbon Neutral thứ tư. Năm 2027, mục tiêu SBTi giảm 15% phát thải đầu tiên đến hạn kiểm điểm. Và đến 2050, nếu lộ trình thành công, ngành sữa Việt Nam - với Vinamilk dẫn đầu - sẽ trở thành một trong những ngành đầu tiên tại Đông Nam Á đạt phát thải ròng bằng 0.

Cô gái 23 tuổi tốt nghiệp Moscow năm 1976, mang về Việt Nam một tấm bằng kỹ sư và lý tưởng dinh dưỡng, hẳn không hình dung rằng nửa thế kỷ sau, mình sẽ đứng trên báo cáo phát thải có chữ ký được Liên Hợp Quốc công nhận. Nhưng có lẽ đó là điều hay nhất về việc gieo hạt giống xanh: bạn không biết cây sẽ lớn đến đâu, nhưng bạn biết một điều - không gieo thì sẽ không có gì cả.

Bà Mai Kiều Liên đã được Đảng và Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ Đổi mới, Huân chương Độc lập hạng Ba, Huân chương Lao động hạng Nhất. Bà cũng được Tạp chí Fortune vinh danh trong Top 100 phụ nữ quyền lực nhất Châu Á năm 2024, và là nữ doanh nhân duy nhất được Forbes Việt Nam trao giải "Thành tựu trọn đời".

Cùng gieo hôm nay — Gặt hái ngày mai 🌱 | The Seed of Green Future | Hạt giống tương lai xanh

Nguồn tham khảo

[1] Wikipedia tiếng Việt (2024). Mai Kiều Liên. [2] Báo Đầu Tư (05/2025). Bà Mai Kiều Liên: Ký ức từ lá thư đặc biệt đến thuyền trưởng thương hiệu sữa quốc dân tỷ đô. [3] Báo Nhân Dân (2024). Tổng Giám đốc Vinamilk Mai Kiều Liên: Muốn phát triển bền vững cần tư duy sẵn sàng thay đổi. [4] VnExpress Kinh doanh (2024). Bà Mai Kiều Liên: Phát triển bền vững chỉ có lợi, không rủi ro. [5] Báo Dân Trí (2024). Những câu nói của bà Mai Kiều Liên làm nên chất Vinamilk. [6] Tạp chí Tòa án (2024). Vinamilk công bố lộ trình tiến đến Net Zero 2050. [7] Vinamilk (2025). Báo cáo Phát triển Bền vững Vinamilk 2024. [8] PR Newswire (2024). Advancing Its Plan Towards Net Zero, Vinamilk Announces Third Carbon Neutral Facility. [9] Reccessary (2023). Vinamilk announces Pathways to Dairy Net Zero 2050. Ảnh: Báo Đầu Tư - sử dụng theo nguyên tắc fair use mục đích báo chí giới thiệu.