Chiếc quần jeans "sạch" nhất thế giới được may ở Đồng Nai: Saitex và cuộc cách mạng 80 lít nước

Bài toán khó của một ngành "bẩn"

Ít ai để ý, nhưng denim là một trong những mảng ô nhiễm nhất của thời trang.

Vấn đề không nằm gọn ở một chỗ. Nó rải khắp chuỗi: trồng bông tốn nước, nhuộm indigo cần hóa chất, giặt mài để tạo độ "bụi bặm" thời trang lại ngốn thêm nước và năng lượng, rồi cuối cùng là bùn thải (sludge) chứa kim loại nặng từ quá trình xử lý nước. Một chiếc quần jeans đẹp mắt trên kệ shop là kết quả của một quy trình "ướt" và "bẩn" đến bất ngờ.

Đó là lý do hầu hết các thương hiệu thời trang muốn làm bền vững đều vấp phải một bức tường: nhà máy. Bạn có thể thiết kế đẹp, kể chuyện hay, nhưng nếu nơi sản xuất vẫn xả thải như cũ thì mọi cam kết xanh chỉ là lời nói.

Người nhìn thấy bức tường đó rõ nhất lại chính là một người từng đứng ở giữa chuỗi cung ứng.

Người bỏ nghề môi giới để tự xây nhà máy

Sanjeev Bahl, nhà sáng lập Saitex, ban đầu chỉ làm công việc kết nối các thương hiệu với những nhà máy denim. Càng làm, ông càng chứng kiến tận mắt mức độ tàn phá môi trường mà ngành này gây ra.

Thay vì tiếp tục đứng ngoài, ông chọn một con đường khó hơn nhiều: tự mở một nhà máy denim bền vững từ đầu, đặt tại tỉnh Đồng Nai. Mục tiêu không phải là "đỡ bẩn hơn một chút", mà là tái định nghĩa lại cách một nhà máy jeans có thể vận hành.

Và họ đã làm được — theo cách rất kỹ thuật, rất định lượng, chứ không phải bằng khẩu hiệu.

Giải pháp: bốn mặt trận, một triết lý

Điều khiến Saitex đáng học không phải là một "phép màu" duy nhất, mà là cách họ tấn công đồng thời vào mọi điểm phát thải của chuỗi.

1. Nước — đóng vòng tuần hoàn gần như tuyệt đối. Saitex đầu tư một hệ thống tái chế nước thẩm thấu ngược (reverse osmosis) và siêu lọc (ultrafiltration) trị giá khoảng 2 triệu USD ngay tại nhà máy. Kết quả: 98% lượng nước được tái chế và quay vòng. Nhờ hệ thống nước khép kín cùng máy giặt phun hiệu suất cao, lượng nước thực sự mất đi chỉ còn khoảng 0,4 lít mỗi chiếc quần — và phần đó chủ yếu bay hơi. Đây gần như là một nhà máy "không xả thải" (zero discharge).

2. Năng lượng — phơi nắng thay vì đốt. Nhà máy lắp khoảng 15.000 tấm pin mặt trời với công suất 3–4 MW, giúp cắt giảm hơn 2.000 tấn CO₂ mỗi năm. Đáng chú ý hơn: thay vì sấy denim bằng máy ngốn điện, Saitex tận dụng phơi khô tự nhiên, tiết kiệm tới 85% năng lượng so với phương pháp sấy truyền thống.

3. Hóa chất — dùng ánh sáng và khí thay cho nước bẩn. Để tạo hiệu ứng bạc màu, mài cũ trên jeans, Saitex dùng công nghệ laser (Jeanologia) bóc một lớp pigment indigo mỏng trên bề mặt, và ozone để tẩy mà không cần một giọt nước nào. Cùng với tự động hóa, cách này cắt giảm mạnh cả nước, hóa chất lẫn rác thải ngay từ khâu thiết kế.

4. Bùn thải — biến chất độc thành nhà ở. Mọi quy trình denim đều sinh ra bùn thải độc hại. Tại Saitex, lượng bùn này được tách ra, chuyển tới một nhà máy gạch gần đó, trộn với bê tông để chất độc không còn rò rỉ ra môi trường được nữa. Những viên gạch tạo ra sau đó được dùng để xây nhà ở giá rẻ. Rác thải của nơi này trở thành nền móng cho nơi khác.

Kết quả: xanh hơn mà lại lời hơn

Đây là phần thú vị nhất, và cũng là phần phá vỡ định kiến phổ biến nhất: rằng làm xanh thì tốn kém.

Saitex cho thấy điều ngược lại. Nhờ tiết kiệm nước, năng lượng và hóa chất, nhà máy được ghi nhận tiết kiệm khoảng 400.000 USD mỗi năm chi phí vận hành. Bền vững, ở đây, không phải là khoản chi từ thiện — nó là một bài toán hiệu quả.

Về uy tín, Saitex trở thành nhà sản xuất denim quy mô lớn đầu tiên trên thế giới đạt chứng nhận B Corp — và là nhà máy đầu tiên ở châu Á đạt chuẩn này, vốn đòi hỏi cực kỳ khắt khe về cả môi trường lẫn trách nhiệm xã hội.

Chính vì thế, danh sách khách hàng của họ toàn những cái tên lớn của thời trang toàn cầu: Everlane, Madewell, Ralph Lauren, J.Crew, Tommy Hilfiger, Eileen Fisher, Mara Hoffman. Những thương hiệu muốn kể câu chuyện bền vững một cách trung thực đã tìm đến một nhà máy ở Đồng Nai.

Tham vọng của Saitex còn đi xa hơn. Tháng 8/2024, họ khánh thành SAITEX MILL — một nhà máy dệt tích hợp theo chiều dọc, gom cả kéo sợi, dệt, nhuộm và hoàn thiện vải vào một mái nhà, tạo việc làm cho khoảng 680 lao động, đạt chuẩn LEED Gold và trở thành đối tác của hệ thống bluesign. Mô hình "tự chủ từ sợi đến quần" giúp họ kiểm soát phát thải trên toàn chuỗi.

Vì sao đây là niềm tự hào — và bài học — của Việt Nam

Có một chi tiết dễ bị bỏ qua: nhà máy được mệnh danh "sạch nhất thế giới" của ngành denim không nằm ở Bắc Âu hay Nhật Bản. Nó nằm ở Đồng Nai.

Điều đó nói lên một sự thật quan trọng: rào cản để sản xuất xanh không phải là địa lý hay trình độ phát triển, mà là quyết tâm và cách thiết kế quy trình ngay từ đầu. Việt Nam hoàn toàn có thể là nơi đặt những nhà máy tiêu chuẩn cao nhất hành tinh.

Bài học cho doanh nghiệp sản xuất Việt, theo cách The Seed nhìn nhận, có thể gói trong ba ý:

Thứ nhất, xanh hóa hiệu quả nhất khi tấn công đồng thời nhiều điểm, chứ không phải vá víu một chỗ. Saitex xử lý nước, năng lượng, hóa chất và chất thải cùng lúc — và chính sự cộng hưởng đó tạo ra khác biệt.

Thứ hai, công nghệ tiết kiệm tài nguyên thường tự trả tiền cho nó. Con số 400.000 USD/năm cho thấy đầu tư xanh là bài toán ROI, không phải bài toán đạo đức thuần túy.

Thứ ba, chứng nhận quốc tế là tấm vé vào sân chơi lớn. Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu như EU ngày càng siết chuẩn carbon và truy xuất nguồn gốc, một nhà máy Việt có B Corp, LEED hay bluesign sẽ có lợi thế cạnh tranh thật sự.

Câu hỏi không còn là "liệu Việt Nam có làm được sản xuất xanh đẳng cấp thế giới không". Saitex đã trả lời rồi. Câu hỏi tiếp theo là: doanh nghiệp nào sẽ là Saitex của ngành tiếp theo?

Nguồn tham khảo

Sourcing Journal — Saitex Opens Environmentally Friendly Fabric Mill in Vietnam. Green Queen — Sustainable Vietnam-Based Denim Factory Runs On Renewables. Supply Chain Dive — How the world's most sustainable denim producer saves 400K per year. Bloomberg — Making Jeans Is Bad for the Planet. Textile World — SAITEX MILL Joins bluesign System Partner. Everlane — Saitex International. Fashionista — Inside the Denim Factory.

Cùng gieo hôm nay – Gặt hái ngày mai 🌱